Social, Economic, Political, and Scientific-Popular Journal
RAQAMLI IQTISODIYOTDA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI FAOLIYATINING IQTISODIY XAVFSIZLIGIGA TA’SIR ETUVCHI TIZIMLASHTIRILGAN TAHDIDLAR
Ushbu maqolada tadbirkorlik subyektlari iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir etuvchi tahdidlarning mazmuni va o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlash jarayonida xavf-xatarlarni aniqlash, baholash va boshqarish mexanizmlari yoritilgan. Muallif tomonidan zamonaviy sharoitda raqobat muhiti, moliyaviy beqarorlik hamda axborot xatarlarining iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri ochib berilgan. Tadqiqot natijalari tadbirkorlik subyektlarida iqtisodiy xavfsizlik tizimini takomillashtirish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlashga xizmat qiladi.
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SANOAT TARMOQLARINI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSIYA VA TEXNOLOGIK MODERNIZATSIYANING O‘RNI
Mazkur maqolada sanoat tarmoqlarini rivojlantirishda innovatsiya va texnologik modernizatsiyaning o‘rni ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilingan. Global raqobat sharoitida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish va barqaror rivojlanishni ta’minlashda zamonaviy texnologiyalarni joriy etishning ustuvor yo‘nalishlari yoritilgan. Shuningdek, raqamlashtirish, avtomatlashtirish, energiya tejamkorlik va ekologik barqarorlikning ahamiyati asoslab berilib, mavjud muammolar ham ko‘rib chiqilgan. 2024-2025-yillar ma’lumotlari asosida O‘zbekiston sanoatida innovatsion rivojlanish tendensiyalari baholangan
YASHIRIN IQTISΟDIYΟTNI BAHΟLASHNING USLUBIYΟTI VA UNING SΟLIQ TIZIMIDA QΟ‘LLANILISHI
Mazkur maqolada respublikamizda so‘nggi yillarda soliq va moliya sohalarida tadbirkorlik faoliyati uchun qulay institutsional va huquqiy shart-sharoitlar yaratish, investitsiya muhitini yaxshilash hamda biznes subyektlarining davlat siyosatiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodiyotda yashirin aylanma savdo, umumiy ovqatlanish, avtotransportda tashish, uy-joy qurilishi va ta’mirlash hamda turarjoy xizmatlari ko‘rsatish sohalaridagi muammolar o‘rganilib, xorijiy tajriba asosida ularni optimallashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH BO‘YICHA ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR
Ushbu maqolada yashiriniqtisodiyot ko‘lamini qisqartirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida blokcheyn, sun’iy intellekt va “Big Data” texnologiyalarining soliq ma’murchiligi hamda moliyaviy tranzaksiyalar shaffofligini ta’minlashdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida raqamli ekotizimni rivojlantirish orqali yashirin aylanmalarni qonuniy sektorga o‘tkazish bo‘yicha ilmiy yondashuvlar umumlashtirilgan. Maqola yakunida milliy iqtisodiyotda raqamli transformatsiyani jadallashtirish orqali yashirinfaoliyatni minimallashtirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ilgari surilgan
TIJORAT BANKLARI INVESTITSIYA FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-NAZARIY JIHATLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining investitsiya faoliyatini rivojlantirishning nazariy asoslari, uning mazmunmohiyati hamda iqtisodiy tizimdagi funksional ahamiyati yoritilgan. Investitsiya jarayonlarida banklarning ishtirokini belgilovchi fundamental iqtisodiy tamoyillar, qimmatli qog‘ozlar portfelini shakllantirishning nazariy modellari, risklarni baholash va boshqarishning ilmiy yondashuvlari tahlil qilingan. Shuningdek, investitsion faollikni oshirishga xizmat qiluvchi raqamli texnologiyalar, innovatsion moliyaviy instrumentlar, kapitalning samarali taqsimlanishi hamda korporativ boshqaruvning nazariy jihatlari chuqur o‘rganilgan. Maqolada zamonaviy iqtisodiy paradigmalarga asoslangan holda tijorat banklarining investitsion salohiyatini oshirish va investitsiya siyosatini takomillashtirishga doir nazariy xulosalar ishlab chiqilgan.
MINTAQAVIY IQTISODIY SALOHIYATDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiy salohiyatdan foydalanish samaradorligini baholashning nazariymetodologik asoslari tadqiq etildi. Mintaqaviy salohiyat tushunchasining ilmiy evolyutsiyasi, uning tarkibiy elementlari hamda baholash yondashuvlari tizimli ravishda tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida xalqaro ilmiy adabiyotlardagi zamonaviy metodologik yondashuvlar - integral indeks, klaster tahlili, DEA usuli va kompozit indikatorlar - qiyosiy oʻrganildi. Mintaqaviy salohiyat tabiiy resurslar, mehnat resurslari, moliyaviy, innovatsion, infratuzilma va ijtimoiy komponentlarni oʻz ichiga oluvchi koʻp qirrali tizim sifatida talqin etildi. Nazariy model ishlab chiqildi va mintaqalararo farqlanishlarni aniqlashga xizmat qiluvchi indikatorlar tizimi taklif etildi. Tadqiqot natijalari hududiy iqtisodiy siyosatni ilmiy asoslashda qoʻllanilishi mumkinligi koʻrsatildi.
XORIJIY MAMLAKATLARDA TOʻQIMACHILIK KLASTERLARINI RIVOJLANTIRISH TAJRIBASI
Maqolada xorijiy mamlakatlarda toʻqimachilik klasterlarini shakllantirish va rivojlantirish tajribasi tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida Italiya, Turkiya, Xitoy, Bangladesh va Vyetnam klasterlarining tashkiliy tuzilmasi, boshqaruv mexanizmlari hamda eksport natijalari oʻrganildi. Porterning “olmos modeli” asosida klaster raqobatbardoshligini belgilovchi omillar qiyosiy baholandi. Tahlil natijasida klaster yondashuvi ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, innovatsiyalarni joriy etish va global qiymat zanjirlariga integratsiyani kuchaytirishda muhim rol oʻynagani aniqlandi. Institutsional qoʻllab-quvvatlash, texnologiya transferi va raqamli transformatsiya klaster rivojlanishining asosiy omillari sifatida baholandi. Olingan natijalar rivojlanayotgan mamlakatlarda toʻqimachilik klasterlarini samarali tashkil etish uchun amaliy ahamiyat kasb etdi
BANK XIZMATLARI SIFATINI BOSHQARISHNING INTEGRATSION VA ADAPTIV MODELI
Mazkur maqolada bank xizmatlari sifatini boshqarishning integratsion va adaptiv modeli ishlab chiqilgan hamda uning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda xizmat sifati boshqaruvi alohida nazorat funksiyasi sifatida emas, balki strategik boshqaruv, operatsion jarayonlar, raqamli texnologiyalar va mijozlar xulq-atvori bilan uzviy integratsiyalashgan dinamik tizim sifatida talqin etiladi. Integratsion yondashuv sifat ko‘rsatkichlarini bankning barcha funksional darajalarida birlashtirishni nazarda tutadi. Adaptiv komponent esa tashqi muhit o‘zgarishlari, raqamli transformatsiya jarayonlari va mijoz talablaridagi siljishlarga tezkor moslashuv mexanizmini ifodalaydi. Maqolada sifat boshqaruvining strukturaviy arxitekturasi, qaror qabul qilish konturi va qayta aloqa mexanizmi asoslab berilgan. Taklif etilgan model banklar faoliyatida barqarorlik, moslashuvchanlik va mijozga yo‘naltirilganlikni kuchaytirishga xizmat qiladi
QURILISH TASHKILOTLARI FAOLIYATINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI EKONOMETRIK MODELLAR ASOSIDA BAHOLASH
Qoraqalpog‘iston Respublikasida kvartira(uy)lar sonini prognoz qilishda qurilish tashkilotlari faoliyatining moliyaviy barqarorligini baholash uchun trend va ARIMA (0,1,2) modellari qo‘llanildi. Trend modeli asosida 2028-yilda kvartira(uy)lar soni 457 888 birlikka yetishi, o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati 2,8 % ni tashkil qilishi kutilmoqda. ARIMA modeli bo‘yicha prognozlar 451 589 birlikni ko‘rsatib, o‘sish sur’ati 2,5 % ni tashkil qiladi. Tahlil natijalari trend modelining barqarorligi va ishonchliligini ko‘rsatadi, ARIMA modelida esa keyingi yillarda standart xatolikning oshishi kuzatiladi.
ICHKI NAZORAT VA KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDAGI XAVFLARNI BOSHQARISH
Ushbu maqolada ichki nazorat va xavflarni boshqarish tizimining asosiy tarkibiy qismlari tahlil qilinadi. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, korporativ nazorat va xavflarni boshqarish darajasini oshirish kerak, bu O‘zbekiston Respublikasidagi kompaniyalarning investitsion jozibadorligiga ijobiy ta'sir ko'rsatishi kerak.
TURIZMNING MINTAQADA IQTISODIY RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada “Global Muslim Travel Index (GMTI)”, onlayn bronlash va mobil ilovalar orqali ziyoratchilar uchun qulayliklar, Buyuk Ipak yo‘li chorrahasida joylashgan mamlakatning qulay tabiiy-iqlim sharoitlari, Indoneziya turizmi, Malayziya turizmi, Hindiston turizmi, Pokiston turizmi, Bangladesh turizmi, Yaqin Sharq mamlakatlari turizmi, turizmning mintaqada iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri, Qashqadaryo viloyatining chekka hamda tabiiy-rekreatsion salohiyati yuqori bo‘lgan hududlari – Dehqonobod, Yakkabog‘, Qamashi, Mirishkor va boshqa tumanlarning tog‘li hamda cho‘l zonalari – ekoturizmni rivojlantirish kabilar yoritib o‘tilgan.
O‘ZBEKISTONDA INVESTITSIYALARNI JALB QILISH ORQALI INVESTITSION JOZIBADORLIKNI OSHIRISHNING HOZIRGI KUNDAGI HOLATI TAHLILI
Maqolada O‘zbekistonda investitsion jozibadorlik 2015–2025-yillar ma’lumotlari asosida integral indeks orqali baholandi. Tahlil natijalari chet el investitsiyalari ulushining keskin oshishi fonida ichki xususiy investitsiyalar va bank kreditlarining qisqarayotganini aniqladi. Leontyevning dinamik tarmoqlararo balans modeli asosida investitsiyalarni manbalar va tarmoqlar kesimida muvozanatli taqsimlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi
RETHINKING JOB CREATION: ONTOLOGICAL AND EPISTEMOLOGICAL FOUNDATIONS OF MACROECONOMIC EMPLOYMENT ANALYSIS
This article develops a conceptual and philosophical reassessment of job creation within the broader field of macroeconomic employment analysis. Rather than focusing exclusively on empirical regularities, it examines the ontological and epistemological foundations underlying dominant macroeconomic frameworks—particularly the Phillips Curve and Okun’s Law—that have historically shaped interpretations of the relationships among inflation, economic growth, and unemployment. The study reinterprets these relationships through the lens of job creation and job destruction, with particular attention to emerging and transitional economies where labour market dynamics often diverge from standard theoretical assumptions. The analysis revisits classical, expectations-augmented, and New Keynesian approaches to the inflation–unemployment nexus, alongside contemporary interpretations of the growth–unemployment relationship. However, instead of treating these models solely as empirical instruments, the article critically evaluates their underlying assumptions regarding the nature of macroeconomic causality, equilibrium adjustment, and labour market responsiveness. It further examines how concepts such as nonlinearity, asymmetry, structural shifts, and institutional conditioning challenge the interpretation of macroeconomic relationships as stable and universally applicable laws. Special attention is given to structurally evolving and post-transition economies, where conventional linear macroeconomic specifications may not fully capture the complexity of employment responses to fluctuations in output and prices. In such contexts, job creation appears not only as a consequence of aggregate demand expansion but also as a process shaped by institutional arrangements, expectation formation, structural rigidities, and policy credibility. The article therefore argues that macroeconomic employment analysis should incorporate business-cycle asymmetries, regime changes, and institutional diversity in order to maintain analytical relevance. Methodologically, the study adopts a structured analytical and philosophical review approach. It contrasts theoretical propositions with cross-country empirical evidence while clarifying the ontological status of macroeconomic variables and the epistemological strategies used to examine them. Within this framework, job creation and job destruction are conceptualised as structurally embedded macroeconomic processes shaped by the interaction of output dynamics, inflation expectations, monetary–fiscal coordination, and institutional constraints. The contribution of the article lies in reinterpreting the Phillips and Okun traditions within a coherent philosophical perspective that clarifies the conceptual foundations of macroeconomic employment analysis. By synthesising theoretical debates and methodological considerations, the study establishes a rigorous conceptual platform for future empirical modelling and policy-oriented research aimed at supporting sustainable and employment-intensive economic growth in structurally transforming economies.
HUDUDIY TURIZM KLASTERLARINI SHAKLLANTIRISH VA ULARNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada hududiy turizm klasterlarini shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari hamda ularning iqtisodiy samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda klaster yondashuvining mohiyati, turizm sohasida subyektlar o‘rtasidagi integratsiya mexanizmlari va uning hududiy rivojlanishga ta’siri yoritilgan. Xususan, Xorazm viloyati misolida turistik salohiyat, infratuzilma holati hamda iqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rganilib, klaster modelini takomillashtirish zarurati asoslab berilgan. Hududiy turizm klasterining samaradorligini baholash uchun turistlar oqimi dinamikasi, xizmatlar hajmi, bandlik darajasi, investitsiyalar hajmi va soliq tushumlari kabi mezonlardan foydalanish taklif etilgan
SUG‘URTACHILIK VA O‘ZBEKISTONDA SUG‘URTA SEKTORINING HOLATI
Mazkur maqolada sug‘urtachilik faoliyatining nazariy-huquqiy asoslari hamda O‘zbekistonda sug‘urta sektorining joriy holati tahlil qilinadi. Tadqiqotda sug‘urta bozorining iqtisodiyotdagi o‘rni, uning moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati, sug‘urta xizmatlari turlari va bozordagi asosiy ishtirokchilar faoliyati yoritib berilgan. Shuningdek, mamlakatda sug‘urta tizimini isloh qilish jarayonlari hamda davlat tomonidan amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Sug‘urta bozorini rivojlantirish agentligi faoliyati doirasidagi o‘zgarishlar tahlil etilgan.
GO‘SHT VA GO‘SHT MAHSULOTLARINI SANOAT USULIDA QAYTA ISHLASHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBALARI
Maqolada go‘sht va go‘sht mahsulotlarini sanoat usulida qayta ishlashda ilg‘or xorijiy tajribalar hamda yondashuvlar, shuningdek ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llashning muhim jihatlari va ayrim kamchiliklari yoritilgan. Xorijiy tajribalardan foydalanishning iqtisodiy mexanizmga qanday darajada ta’sir ko‘rsatishi o‘rganilgan. Mazkur maqolada go‘sht va go‘sht mahsulotlarini sanoat usulida qayta ishlash jarayonida Avstraliya tajribasi ilmiy-statistik manbalar asosida tahlil qilinadi hamda uni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish imkoniyatlari baholanadi.
KORXONALAR QIYMATINI BAHOLASH VA BOZOR BAHOSINI SHAKLLANTIRISH METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada korxona qiymatini baholashning nazariy asoslari, metodologik yondashuvlari va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxona qiymatini aniqlash korxonalarni sotish yoki sotib olish, investitsiya jalb qilish, garov operatsiyalari hamda strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Tadqiqot jarayonida korxona qiymatini baholashga oid ilmiy adabiyotlar tahlil qilinib, baholash nazariyasining rivojlanishiga hissa qo‘shgan yetakchi olimlarning yondashuvlari o‘rganilgan. Maqolada baholashning asosiy tamoyillari — foydalilik, o‘rin bosish va kutish tamoyillari hamda ularning iqtisodiy mazmuni yoritilgan. Shuningdek, korxona qiymatini aniqlashda qo‘llaniladigan xarajat, daromad va qiyosiy yondashuvlarning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Baholash jarayonining bosqichlari, iqtisodiy omillarning qiymat shakllanishiga ta’siri hamda baholash natijalarining amaliy ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari korxona qiymatini baholash jarayonini takomillashtirish hamda iqtisodiy qarorlar qabul qilishda baholash natijalaridan samarali foydalanish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
YASHIL IQTISODIYOT: EKOLOGIK BARQARORLIK VA IQTISODIY SAMARADORLIK UYG‘UNLIGI
Mazkur maqolada zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan yashil iqtisodiyot konsepsiyasi, uning nazariy-metodologik asoslari hamda ekologik barqarorlik va iqtisodiy samaradorlik o‘rtasidagi uyg‘unlikni ta’minlash mexanizmlari tahlil qilingan. Muallif tomonidan an’anaviy “jigarrang” iqtisodiyot modelidan yashil iqtisodiyotga o‘tishning obyektiv zaruriyati, bu jarayonda yuzaga keladigan institutsional, texnologik va ijtimoiy-iqtisodiy transformatsiyalar ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot yakunida O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash va iqtisodiy samaradorlikka erishish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
2025-YILDA O‘ZBEKISTON UCHUN ENG YAXSHI 10 TA TRANSPORT TEXNOLOGIYALARI VA INNOVATSIYALARI
Maqolada 2025-yilda global transport rivojlanish tendensiyalarini belgilab beruvchi hamda O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda amaliy ahamiyat kasb etuvchi o‘nta eng muhim transport texnologiyasi tahlil qilinadi. Unda milliy xususiyatlarni hisobga olgan holda innovatsion yechimlarni joriy etish istiqbollari baholanib, elektr transport vositalari parkini kengaytirish hamda gaz-motor yoqilg‘isidan samarali foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, jamoat transportini raqamlashtirish, aqlli shahar transport boshqaruvi tizimlarini yaratish va logistika jarayonlarini optimallashtirish yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Maqolada respublika transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilib, ular energiya samaradorligini oshirish, ekologik xavfsizlikni mustahkamlash, aqlli transport boshqaruv tizimlarini joriy etish hamda zamonaviy iqtisodiy sharoitda logistika samaradorligini kuchaytirishga qaratilgan.
ИННОВАЦИОННО-ИНВЕСТИЦИОННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ В НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКЕ: ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ТЕОРЕТИЧЕСКИХ ПОДХОДОВ
В статье рассматриваются теоретические аспекты обеспечения экономического роста на основе активизации инновационно-инвестиционной деятельности национальной экономики. Автором проведён теоретический анализ механизмов достижения экономического роста посредством инновационно-инвестиционной активности и предложены направления их дальнейшего совершенствования. Исследованы сущность инновационных инвестиций, особенности внедрения инноваций, созданных в ходе инновационного процесса, в производственную деятельность, а также специфика трансформации инновационных инвестиционных ресурсов в факторы производства. Показано, что развитие инновационно-инвестиционной активности способствует устойчивому экономическому росту, укреплению конкурентоспособности национальной экономики и выступает важным фактором её долгосрочного развития
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA INNOVATSION TADBIRKORLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLASHNING FISKAL VA INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik va o‘rta biznes subyektlarining innovatsion faolligini barqaror oshirishda davlat kafolatlari, grantlar hamda institutsional-moliyaviy mexanizmlarning o‘rni ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlat kafolatlarining huquqiy mohiyati, tadbirkorlik erkinligi va mulk huquqini himoya qilish orqali moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlarini kengaytirishdagi ahamiyati asoslab beriladi. Shuningdek, grant dasturlari, venchur moliyalashtirish, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini (R&D) rag‘batlantiruvchi soliq instrumentlari, soliq va bojxona preferensiyalari, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari hamda innovatsiyalarni soddalashtirilgan tartibda sinab ko‘rishga imkon beruvchi maxsus rejimlar kichik va o‘rta biznes uchun kompleks qo‘llab-quvvatlash ekotizimi sifatida talqin etiladi. Maqolada ushbu instrumentlarning o‘zaro uyg‘unligi “moliyalashtirish — risklarni kamaytirish — innovatsiyalarni tijoratlashtirish — biznesni kengaytirish (masshtablash)” zanjiri orqali samaradorlikni oshirishi hamda institutsional infratuzilma bilan uyg‘un holda qo‘llanilganda raqobatbardoshlik va investitsiya jozibadorligini mustahkamlashi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari davlat qo‘llab-quvvatlash choralarini strategik maqsadlar, monitoring mexanizmlari va natijadorlik mezonlari bilan muvofiqlashtirish innovatsion iqtisodiy o‘sishning barqaror asoslarini shakllantirishga xizmat qilishini asoslaydi
ЗЕЛЕНАЯ ЭКОНОМИКА И УСТОЙЧИВЫЕ ИНВЕСТИЦИИ: ФОРМИРОВАНИЕ ИНВЕСТИЦИОННОЙ МОДЕЛИ ПЕРЕХОДА ТЕПЛИЧНЫХ ХОЗЯЙСТВ ТАШКЕНТСКОЙ АГЛОМЕРАЦИИ НА СОЛНЕЧНЫЕ СИСТЕМЫ ЭНЕРГОСНАБЖЕНИЯ
В статье разработана инвестиционная модель перехода тепличных хо-зяйств Ташкентской агломерации на использование солнечных энергетиче-ских систем в рамках концепции зелёной экономики и устойчивого финан-сирования. На основе финансово-экономического моделирования (NPV, IRR, дисконтированный срок окупаемости) обоснована эффективность установки фотоэлектрической станции мощностью 500 кВт для теплицы площадью 1 га. Результаты расчётов показывают положительное значение чистой приведённой стоимости NPV (≈ 118 тыс. долл. США) [1], внутренней нор-мы доходности IRR (≈ 16,8 %) [2] и дисконтированного срока окупаемости около 9 лет [2]. Анализ опыта Испании, Нидерландов и Германии показы-вает, что агровольтаика формирует перспективный сегмент устойчивых инвестиций, поддерживаемый инструментами зелёного финансирования и государственной политикой [3–5]. Предложенная модель для Узбекистана предусматривает многоуров-невое финансирование, институциональную поддержку и интеграцию принципов ESG [6], что способствует снижению энергоёмкости производ-ства и развитию национального рынка зелёного капитала [7].
MAMLAKATIMIZDA QISHLOQ HUDUDLARIDA XIZMATLAR SOHASINI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada mamlakatimiz qishloq hududlarida xizmatlar sohasini rivojlantirishning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati tahlil qilinadi. Qishloq joylarda xizmatlar sektorini kengaytirish orqali aholi bandligini oshirish, daromad manbalarini ko‘paytirish, infratuzilmani rivojlantirish hamda hududlar o‘rtasidagi iqtisodiy tafovutlarni qisqartirish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, xizmatlar sohasining qishloq hududlari iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri, mavjud rivojlanish omillari hamda ushbu sohani yanada takomillashtirish yo‘nalishlari ilmiy asosda tahlil qilingan.
RIVOJLANISHDA RAQOBAT EMAS, BALKI HAMKORLIKNING USTUVORLIGI: NAZARIY VA AMALIY TAHLIL
Mazkur maqolada iqtisodiy rivojlanish jarayonida raqobat va hamkorlik omillarining o‘zaro nisbatiga doir nazariy yondashuvlar qayta ko‘rib chiqiladi. An’anaviy iqtisodiy qarashlarda raqobat resurslardan samarali foydalanish va bozor muvozanatini ta’minlovchi asosiy mexanizm sifatida talqin etiladi. Biroq globallashuv, texnologik transformatsiya va institutsional murakkablashuv sharoitida barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda hamkorlik institutlarining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Tadqiqot doirasida institutsional iqtisodiyot, kooperatsiya nazariyasi hamda davlat-xususiy sheriklik konsepsiyalari asosida hamkorlikning innovatsion faollik, transaksion xarajatlar va ijtimoiy kapitalga ta’siri tahlil qilinadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, qisqa muddatda raqobat samaradorlikni rag‘batlantirsa, uzoq muddatli va inklyuziv rivojlanish hamkorlik mexanizmlarining institutsional mustahkamlanishiga bog‘liqdir
IJTIMOIY HIMOYA QAMROVINI KENGAYTIRISH MEXANIZMLARI VA “QAMRAB OLINMAGAN O‘RTA QATLAM” MUAMMOSI
Mazkur maqolada ijtimoiy himoya tizimi qamrovini kengaytirish mexanizmlari hamda “qamrab olinmagan o‘rta qatlam” (missing middle) muammosi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida xalqaro tashkilotlar, jumladan ISSA, Jahon banki va Xalqaro mehnat tashkiloti materiallari asosida ijtimoiy himoya tizimida qamrov bilan bog‘liq muammolar va ularni hal etishga qaratilgan institutsional yondashuvlar o‘rganilgan. Maqolada norasmiy sektorda faoliyat yurituvchi aholi qatlamlari, o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar hamda mavsumiy ishchilar ko‘plab mamlakatlarda ijtimoiy himoya tizimidan tashqarida qolayotgan asosiy guruhlar sifatida ilmiy tahlil qilingan. Shuningdek, ijtimoiy himoya qamrovini kengaytirishning bosqichma-bosqich mexanizmlari, ma’muriy islohotlar va moliyaviy instrumentlarning samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijalari ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish, qamrov darajasini oshirish hamda aholining turli qatlamlarini ijtimoiy himoya tizimiga keng jalb etish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA EKOLOGIK BOSHQARUVNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ekologik boshqaruv tizimini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish jarayonlari hamda uning tashkilotlar faoliyatiga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli transformatsiya sharoitida ekologik monitoring, energiya samaradorligi, chiqindilarni boshqarish va ESG hisobot yuritish jarayonlarining boshqaruv tizimiga integratsiyasi o‘rganilgan. Shuningdek, raqamli infratuzilmaning mavjudligi ekologik qarorlar qabul qilish sifati hamda resurslardan oqilona foydalanishga qanday ta’sir ko‘rsatishi empirik asosda tahlil qilingan. Metodologiya sifatida birlamchi va ikkilamchi ma’lumotlar tahlili, onlayn so‘rovnoma, yarim strukturalangan intervyular, deskriptiv statistika hamda korrelyatsion yondashuv qo‘llanildi. Olingan natijalar raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi bilan ekologik boshqaruv samaradorligi o‘rtasida ijobiy va ahamiyatli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, real vaqt monitoring tizimlari hamda avtomatlashtirilgan hisobot platformalari ekologik ko‘rsatkichlarni yaxshilashga xizmat qilishi aniqlangan. Xulosa sifatida ekologik boshqaruvni samarali amalga oshirish uchun raqamli monitoring tizimlarini keng joriy etish, integratsiyalashgan axborot platformalarini rivojlantirish hamda menejment tizimida ekologik KPI ko‘rsatkichlarini shakllantirish zarurligi taklif etiladi. Mazkur tadqiqot natijalari tashkilotlar darajasida barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
O‘ZBEKISTON STARTAP EKOTIZIMIDA INVESTITSIYA JALB QILISH JARAYONINING INSTITUTSIONAL MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston startap ekotizimida investitsiya jalb qilish jarayonining institutsional muammolari hamda ularni bartaraf etish mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning nazariy-metodologik asosi sifatida institutsional iqtisodiyot yondashuvi qo‘llanilib, investitsiya oqimiga ta’sir etuvchi huquqiy barqarorlik, investor huquqlarini himoya qilish, moliyaviy infratuzilma, axborot shaffofligi hamda davlatning qo‘llab-quvvatlovchi roli kabi omillar tizimli ravishda yoritilgan. Xorijiy va mahalliy ilmiy manbalar hamda normativ-huquqiy hujjatlar asosida startaplarni moliyalashtirish jarayonida venchur kapital bozorining yetarli darajada integratsiyalashmaganligi, xususiy investorlar faolligining pastligi, risklarni baholash instrumentlari va “exit” strategiyalarining cheklanganligi kabi institutsional to‘siqlar aniqlashtirilgan. Tadqiqot natijalari asosida venchur kapital bozorini chuqurlashtirish, investorlar himoyasini kuchaytirish, hisobot va baholash standartlarini joriy etish, shuningdek, ekotizim aktorlari o‘rtasidagi koordinatsiyani mustahkamlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
INNOVATSION IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA STARTAP EKOTIZIMINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY JIHATLARI
Respublikamizda innovatsion iqtisodiyotni shakllantirishga qaratilgan iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish sharoitida startap ekotizimini rivojlantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolaning maqsadi startap ekotizimi tuzilmasi va uning asosiy elementlariga doir ilmiy yondashuvlarni tizimli tahlil qilish hamda ularni kompleks tasniflashdan iborat. Tadqiqot jarayonida qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv, ilmiy abstraksiya va umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Natijada startap ekotizimi elementlari institutsional muhit, moliyaviy mexanizmlar, innovatsion infratuzilma hamda inson kapitali va tadbirkorlik faolligi kabi yirik guruhlarga ajratildi va ularning o‘zaro bog‘liqlik mexanizmi nazariy jihatdan asoslab berildi. Tadqiqot natijalari startap ekotizimini rivojlantirish bo‘yicha iqtisodiy chora-tadbirlarni ishlab chiqish hamda amaliy mexanizmlarni taklif etishda metodik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
QURILISHDA ISHLAB CHIQARISH VA SIFATNI BOSHQARISH TIZIMLARINING RIVOJLANISHI
Moddiy ishlab chiqarishda samaradorlik va sifat nisbati har doim muhim muammo hisoblangan. Shu munosabat bilan qurilishda sifatni boshqarishning umumiy ishlab chiqarish bilan o‘zaro nisbatini o‘rganish bir qancha qarashlarga asoslangan. Mazkur maqolada XX asr davomida sifatni boshqarish rivojlanishiga e’tibor qaratilgan
2010–2024-YILLARDA O‘ZBEKISTONDA TO‘QIMACHILIKNI INVESTITSIYALASHNING EKONOMETRIK TAHLILI
Maqolada to‘qimachilik sanoatining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni hamda O‘zbekistonda ushbu tarmoqni rivojlantirishga qaratilayotgan e’tibor tahlil qilingan. Jumladan, to‘qimachilik sohasiga 2010–2024-yillarda kiritilgan investitsiyalar hajmi va ularning o‘sish dinamikasi o‘rganilgan. Ushbu ma’lumotlar asosida to‘qimachilik tarmog‘ini investitsiyalash hajmi bilan mamlakat iqtisodiyotiga kiritilgan jami investitsiyalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash maqsadida ekonometrik model ishlab chiqilgan. Shuningdek, modelning ayrim kamchiliklari aniqlanib, uni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar berilgan.
TIJORAT BANKLARI MOLIYAVIY XAVFSIZLIGINI TAʼMINLASHNING ZAMONAVIY USULLARI
Ushbu maqolada tijorat banklari moliyaviy xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy usullari va ularning bank tizimi barqarorligini mustahkamlashdagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, bank faoliyatida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan moliyaviy xatarlar, ularni aniqlash va samarali boshqarish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Maqolada risk-menejment tizimlari, komplayens nazorati, ichki audit hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish orqali moliyaviy xavfsizlikni ta’minlash masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, tijorat banklarining moliyaviy xavfsizligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
AHOLI MOLIYAVIY SAVODXONLIGI DARAJASI VA UNI BAHOLASHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARI
Mazkur maqolada aholi moliyaviy savodxonligi tushunchasi, uning iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati hamda aholining moliyaviy bilim, ko‘nikma va xulq-atvorini baholashning ilmiy-uslubiy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, moliyaviy savodxonlik darajasini aniqlashda qo‘llaniladigan xalqaro tajribalar, indikatorlar va baholash usullari o‘rganilgan. Maqolada aholining moliyaviy qaror qabul qilish qobiliyatini oshirish, moliyaviy xizmatlardan samarali foydalanishni rag‘batlantirish hamda moliyaviy savodxonlikni baholash tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
MARKAZIY BANK KURS SIYOSATI SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI
Ushbu maqolada markaziy bankning kurs siyosati samaradorligini oshirishning nazariy-uslubiy asoslari hamda amaliy mexanizmlari kompleks yondashuv asosida tadqiq etilgan. Valyuta kursi rejimlarining transformatsiyasi, inflyatsion targetlash sharoitida kurs kanalining monetar transmissiya mexanizmidagi o‘rni hamda ochiq iqtisodiyot sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqotda kurs siyosati samaradorligi valyuta intervensiyalari strategiyasi, foiz stavkasi differensiali, kapital oqimlari barqarorligi, iqtisodiy kutilmalarni boshqarish sifati va valyuta kursining inflyatsiyaga uzatilish darajasi kabi omillar bilan o‘zaro bog‘liqlikda baholangan. Shuningdek, kurs siyosatini takomillashtirish yo‘nalishlari sifatida kommunikatsion shaffoflikni kuchaytirish, makroprudensial instrumentlarni integratsiyalash, xalqaro zaxiralarni oqilona boshqarish hamda raqamli prognozlash modellarini joriy etishning ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari milliy valyuta barqarorligini ta’minlash va markaziy bank siyosatining institutsional samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalarni shakllantirishga xizmat qiladi.
OʻZBEKISTON MINTAQALARIDA BARQAROR TURIZMNI RIVOJLANTIRISH SALOHIYATI VA MUAMMOLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston mintaqalarida barqaror turizmni rivojlantirish salohiyati va muammolari tadqiq etilgan bo‘lib, turizm resurs bazasini baholash mezonlari ishlab chiqilgan va resurslar bazasi 1–5 shkala asosida baholash natijalari orqali Oʻzbekistonda barqaror turizm rivojlanishidagi asosiy toʻsiqlar aniqlangan
ЭКОТУРИЗМ В УЗБЕКИСТАНЕ: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ПЕРСПЕКТИВЫ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ
В настоящей статье представлен комплексный анализ современного состояния и перспектив развития экотуризма как стратегически важного сегмента туристической отрасли Республики Узбекистан. На основе статистических данных Государственного комитета по туризму, результатов полевых экспедиций и анкетирования 250 туристов, посетивших охраняемые природные территории страны в 2022–2024 годах, выявлены ключевые факторы, определяющие привлекательность узбекского природного потенциала на международном рынке экотуризма. Исследование охватывает анализ нормативно-правовой базы, инфраструктурных ограничений, кадрового потенциала отрасли и инвестиционной привлекательности экотуристических дестинаций. На основе международного опыта — прежде всего практик Коста-Рики, Новой Зеландии и Кении — сформулированы практические рекомендации по формированию устойчивой модели экотуризма в условиях Узбекистана. Полученные результаты могут быть использованы государственными органами при разработке отраслевых программ развития туризма, а также туристическими операторами при создании конкурентоспособных экотуристических продуктов
DIGITAL ECONOMY AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE: BUSINESS CHANGE IN THE REGIONS
The rapid development of the digital economy has transformed the global business environment and significantly affected the labor market. Artificial Intelligence (AI) has become a key driver of innovation, efficiency, and competitiveness in various industries. This article examines the impact of AI on business operations, workforce dynamics, and skill requirements. It highlights both opportunities, such as increased productivity and new business models, and challenges, including job displacement, inequality, and the need for policy adaptation. The study concludes that the successful integration of AI into the digital economy requires coordinated strategies from businesses, governments, and educational institutions to ensure sustainable growth and equitable outcomes
QISHLOQ XO‘JALIK MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLASHDA IOT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada qishloq xo‘jalik mahsulotlarini qayta ishlash jarayonlarida IoT (Buyumlar interneti) texnologiyalaridan foydalanishning nazariy asoslari va amaliy imkoniyatlari keng tahlil qilingan. Zamonaviy raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, real vaqt rejimida monitoring olib borish va mahsulot sifatini doimiy nazorat qilish masalalari yoritilgan. IoT asosidagi sensor qurilmalar yordamida harorat, namlik, bosim, energiya sarfi va boshqa texnologik ko‘rsatkichlarni masofadan boshqarish imkoniyatlari ochib berilgan. Maqolada IoT tizimlarining don, meva-sabzavot hamda yog‘-moy mahsulotlarini qayta ishlashdagi qo‘llanilishi misollar asosida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, ushbu texnologiyalarni joriy etish natijasida ishlab chiqarish samaradorligi oshishi, resurs tejamkorligi ta’minlanishi, mahsulot yo‘qotishlari kamayishi va korxonalarning raqobatbardoshligi kuchayishi asoslab berilgan. Bundan tashqari, IoT texnologiyalarini tatbiq etishda yuzaga keladigan iqtisodiy, texnik va infratuzilmaviy muammolar ham tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash sohasida raqamli transformatsiyani jadallashtirish barqaror rivojlanish va innovatsion o‘sishning muhim omili ekanligini ko‘rsatadi
ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРИМЕНЕНИЯ МЕХАНИЗМОВ ФИНАНСИРОВАНИЯ СТАРТАП- ПРОЕКТОВ В ВУЗАХ УЗБЕКИСТАНА
Статья посвящена подбору подходящих финансовых механизмов обеспечения проектной деятельности вузовских стартапов в Узбекистане, а также разработке прикладных решений для повышения эффективности данных механизмов. Эмпирическое исследование в статье проведено с использованием методологии эконометрики на базе статистики, описывающей опыт 15-ти развивающихся инновационных экономик с высокой активностью реализации стартап-проектов в вузах в 2025 г. Это позволило создать экономико-математическую модель применения механизмов финансирования развивающейся инновационной экономики в странах с высокой активностью реализации стартап-проектов в вузах в 2025 г. Сделан прогноз и предложены рекомендации для развития Университетов 3.0 в Узбекистане до 2030 г., позволяющие оптимизировать финансовое обеспечение стартап-проектов вузов Узбекистана
YASHIL IQTISODIYOTNING NAZARIY ASOSLARI VA UNGA ILMIY YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotning nazariy asoslari hamda unga ilmiy yondashuvlar tahlil qilinadi. Yashil iqtisodiyot barqaror rivojlanishning muhim qismi sifatida ko‘rib chiqilib, ekologik resurslardan samarali foydalanish, atrofmuhitni muhofaza qilish, qayta tiklanadigan energiya manbalari va texnologik innovatsiyalarning iqtisodiy hamda ekologik roliga e’tibor qaratilgan. Shuningdek, yashil iqtisodiyotning ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik manfaatlari hamda uning xalqaro miqyosdagi rivojlanish dasturlari bilan bog‘liqligi yoritiladi
BOSHQARUVDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR (OLIY TA’LIM MISOLIDA).
Mazkur maqolada boshqaruvda zamonaviy yondashuvlarning nazariy va amaliy jihatlari oliy ta’lim tizimi misolida tahlil qilingan. Tadqiqotda boshqaruv kompetensiyasini shakllantirishda funksional, shaxsiy va vaziyatli yondashuvlarning ahamiyati yoritilib, ularning oliy ta’lim muassasalarida rahbar kadrlar hamda boshqaruv salohiyatiga ega talabalarni tayyorlash jarayonidagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, rahbar shaxsining intellektual qobiliyati, ijodiy fikrlashi, qaror qabul qilish tezligi hamda jamoani samarali boshqarish ko‘nikmalari boshqaruv samaradorligini ta’minlovchi muhim omillar sifatida tahlil qilingan. Maqolada vaziyatli boshqaruv nazariyasi asosida turli boshqaruv sharoitlarida rahbarning xulq-atvori va boshqaruv uslubi o‘zgarishi mumkinligi ilmiy jihatdan izohlangan. Bundan tashqari, zamonaviy boshqaruv tizimida raqamli texnologiyalardan foydalanish, ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish, innovatsion menejment hamda strategik boshqaruv tamoyillarini joriy etishning ahamiyati yoritilgan
TIJORAT BANKLARIDA KORPORATIV MIJOZLARGA XIZMAT KO‘RSATISHNING AMALDAGI HOLATI VA ASOSIY TENDENSIYALARI
Ushbu tadqiqot korporativ mijozlar segmentining tijorat banklari faoliyatidagi strategik ahamiyatini hamda O‘zbekistonda ushbu segmentga ajratilayotgan kreditlar hajmining o‘sish dinamikasini ilmiy asosda tahlil qiladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, korporativ segment banklar uchun barqaror foiz va komissiya daromadlarini shakllantiruvchi muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, u banklarning operatsion samaradorligini oshirish, moliyaviy resurslar bazasini mustahkamlash hamda likvidlik va risklarni boshqarish imkoniyatlarini kengaytirishda muhim rol o‘ynaydi
O‘ZBEKISTONDA SPORT FEDERATSIYALARI VA ASSOTSIATSIYALARINI SAMARALI BOSHQARISH TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda sport federatsiyalari va assotsiatsiyalarini boshqarish tizimini modernizatsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Sport tashkilotlari boshqaruvining institutsional mexanizmlari, strategik rejalashtirish tizimi, moliyaviy boshqaruv, raqamli monitoring hamda marketing kommunikatsiyalarining o‘rni ilmiy asosda o‘rganildi. Tadqiqot davomida sport federatsiyalari faoliyatini samarali tashkil etishning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinib, boshqaruv tizimini modernizatsiya qilishga qaratilgan konseptual model ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra sport federatsiyalarining boshqaruv tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARI FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHGA QARATILGAN IQTISODIY MEXANIZMNI TAKOMILLASHTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA ULARNING AMALIY AHAMIYATI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish korxonalari faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan iqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Xizmatlar sohasining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, uning tarkibiy o‘zgarishlari hamda samaradorlik ko‘rsatkichlari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot davomida moliyaviy, tashkiliy-boshqaruv, institutsional va raqamli iqtisodiy mexanizmlarning samaradorlikka ta’siri o‘rganildi. Ichki audit va riskga asoslangan nazorat tizimlarining xizmat ko‘rsatish korxonalarida samaradorlikni oshirishdagi roli asoslab berildi. Tadqiqot natijasida iqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirishning kompleks modeli ishlab chiqildi hamda amaliy tavsiyalar taklif etildi.
KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI (NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA).
Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish jarayonida yuzaga kelayotgan iqtisodiy muammolar hamda ularni bartaraf etishning samarali yo‘llari Namangan viloyati misolida tahlil qilingan. Tadqiqotda kichik biznes subyektlarining iqtisodiyotdagi o‘rni, hududiy rivojlanishdagi ahamiyati hamda ularning faoliyatini cheklab kelayotgan asosiy omillar — moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatining cheklanganligi, infratuzilma muammolari, kreditlash tizimidagi to‘siqlar va bozor muhitidagi raqobat masalalari ilmiy jihatdan o‘rganilgan. Maqolada hududiy iqtisodiy rivojlanish jarayonida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, investitsiya muhitini yaxshilash hamda moliyaviy xizmatlar va kredit resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Shuningdek, Namangan viloyatida kichik biznes subyektlarining barqaror faoliyat yuritishini ta’minlash hamda ularning hududiy iqtisodiy o‘sishga qo‘shayotgan hissasini oshirishga qaratilgan ustuvor yo‘nalishlar asoslab berilgan. Natijada kichik biznesni rivojlantirish orqali hududiy iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, yangi ish o‘rinlari yaratish hamda aholi daromadlarini oshirish imkoniyatlari ilmiy asosda yoritilgan
RAQAMLI MARKETING VA ONLAYN PLATFORMALAR ORQALI EKOTURISTIK MAJMUАLARNI OMMALASHTIRISH TRENDI
Ushbu maqolaning maqsadi ekoturistik majmualarni raqamli marketing va onlayn platformalar orqali ommalashtirishning zamonaviy trendlarini tahlil qilish hamda turist jalb qilish samaradorligini oshiruvchi empirik modelni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy-adabiyotlar tahlili, statistik umumlashtirish va ekonometrik modellashtirish usullaridan foydalanildi. Ekoturistik majmualarning ijtimoiy tarmoqlardagi faolligi, SEO optimizatsiya darajasi, onlayn reyting ko‘rsatkichlari hamda target reklama faoliyati bilan turist oqimi o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, raqamli marketing instrumentlarining kompleks qo‘llanilishi turist oqimining barqaror o‘sishini ta’minlaydi. Ayniqsa, onlayn reyting va ijtimoiy tarmoqlardagi interaktivlik darajasi konversiya ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ilmiy yangilik sifatida raqamli marketing vositalari va turist oqimi o‘rtasidagi funksional bog‘liqlik modeli taklif etildi. Tadqiqot natijalari ekoturistik majmualarning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror turist oqimini shakllantirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTONDA SOLIQ MA’MURCHILIGI STRATEGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI VA ULARNI YECHIMLAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida soliq ma’murchiligi tizimini transformatsiya qilishning strategik yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish hamda raqamli texnologiyalarni joriy etish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada soliq nazorati jarayonlarini avtomatlashtirish va inson omilini kamaytirishga qaratilgan mualliflik takliflari hamda ilmiy asoslangan yechimlar ilgari surilgan
РАЗВИТИЕ ДИСТАНЦИОННОГО БАНКОВСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ В ХОРЕЗМСКОЙ ОБЛАСТИ НА ОСНОВЕ ТЕХНОЛОГИЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА КАК ФАКТОР РЕГИОНАЛЬНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО РОСТА
В статье исследуется влияние внедрения дистанционного банковского обслуживания (ДБО) на базе технологий искусственного интеллекта (ИИ) на региональный экономический рост Хорезмской области Республики Узбекистан в период 2019–2024 гг. На основе авторской базы данных, охватывающей 11 коммерческих банков, функционирующих в регионе, применены методы множественной регрессии, декомпозиционного анализа факторов роста валового регионального продукта (ВРП) и радарного картирования цифровой готовности районов. Установлено, что увеличение охвата населения ДБО на 1 п.п. коррелирует с приростом ВРП на 0,31 п.п. (p<0,001). Совокупный вклад ДБО и AI-решений в прирост ВРП области составил, по оценке, 1,2 п.п. из общего прироста в 5,2 п.п. в 2023–2024 гг. Предложена трёхсценарная прогнозная модель развития на период до 2030 г. Результаты имеют практическое значение для формирования региональной цифровой финансовой политики и планирования приоритетов финансовой инклюзии.
MAHALLIY BUDJETLARDA TRANSFERTLARGA QARAMLIK DARAJASINI BAHOLASH (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Xorazm viloyati mahalliy budjeti misolida transfertlarga qaramlik darajasi empirik usullar orqali baholangan. 2020–2024 yillar davomidagi budjet ma'lumotlari asosida transfertga qaramlik indeksi (TDI), moliyaviy mustaqillik koeffitsienti (MMK) hamda fiskal tafovut koʻrsatkichlari hisoblab chiqilgan. Regressiya tahlili natijalari transfert hajmi va budjet xarajatlari oʻrtasida sezilarli bog‘liqlik mavjudligini koʻrsatdi (β = 0,4538; R² = 0,598). Oʻrganilgan davrda Xorazm viloyatida TDI koʻrsatkichi 25,67–51,14 foiz oralig‘ida tebranib, respublika oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqori boʻlgan. 2023 yil transfertlarga eng yuqori darajadagi qaramlik kuzatilgan yil sifatida ajralib turadi. Tadqiqot natijalari asosida mahalliy soliq bazasini kengaytirish, budjetlararo munosabatlarni takomillashtirish hamda fiskal desentralizatsiya jarayonlarini chuqurlashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
QORAQALPOGʻISTON QISHLOQ XOʻJALIGIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNI BOSHQARISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasi qishloq xoʻjaligida resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning innovatsion yondashuvlari tahlil qilingan. Mintaqaning tabiiy-iqlim sharoitlari, Orol dengizi inqirozining oqibatlari, suv taqchilligi hamda tuproq shoʻrlanishi kabi muammolar fonida resurslardan samarali foydalanishni oshirishning zamonaviy usullari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalar, aniq dehqonchilik, suv tejovchi texnologiyalar va institutsional islohotlarning qishloq xoʻjaligida resurslardan foydalanish samaradorligiga taʼsiri ilmiy asosda tahlil qilingan
XIZMAT KOʻRSATISH SOHASIDA INNOVATSION JARAYONLARNI JADALLASHTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada xizmat koʻrsatish sohasida innovatsion faoliyatni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning yoʻllari va vositalari, innovatsion faoliyatni rivojlantirish omillari, xizmat koʻrsatish sohasidagi innovatsion tadbirkorlik, innovatsiyalardan foydalanishning iqtisodiy mazmuni va mohiyati, innovatsion tadbirkorlikni davlat tomonidan tartibga solish va qoʻllab-quvvatlashning turli mexanizmlari hamda amalga oshirish usullari tadqiq qilingan
STRATEGIC DIRECTIONS FOR INCREASING CAPITAL EFFICIENCY OF COMMERCIAL BANKS: DIGITALIZATION AND RISK MANAGEMENT INTEGRATION
The purpose of the three articles is to conduct an empirical analysis of the impact of digitalization of banking services and risk-adjusted management on capital and the author’s control index level, as well as the impact of digitalization and risk-management integration on bank capital development and risk-adjusted profitability at the scientific level. The statistically significant relationship between the level of digitalization, risk indicators, and return on capital in commercial banks of our country was proven through empirical analysis of the problem.
TECHNOLOGY MANAGEMENT AND SME INTERNATIONALIZATION: A SYSTEMATIC LITERATURE REVIEW
Through a thorough analysis of the literature, this study investigates the connection between technologyrelated competences and the internationalization of small and medium-sized enterprises (SMEs). Existing research is still geographically focused in developed nations and conceptually divided, despite the growing recognition of innovation and digital transformation as drivers of export performance. In order to close this gap, the study uses a structured PRISMA-based selection procedure and quality filtering criteria (Q1–Q3, ABDC, ABS, SSCI-indexed journals) to examine 40 peer-reviewed journal papers published between 2005 and 2025. The results show that innovation capacity, digital transformation, and strategic technology management are important factors that influence the global expansion of SMEs. However, transition economies like Uzbekistan, where institutional circumstances and degrees of digital maturity may have a major impact on these relations, have received little empirical attention. Major theoretical stances, prevailing methodological patterns, and new research needs in the subject are all identified in the review
TA’LIM SIFATINI BAHOLASH MEZONLARINI SHAKLLANTIRISH USULLARI
Mazkur maqolada ta’lim sifatini baholash mezonlarini shakllantirishning nazariy va metodologik asoslari tahlil qilinadi. Global raqobat sharoitida ta’lim tizimi samaradorligini aniqlash, uning natijadorligini baholash hamda strategik rivojlanishini ta’minlash muhim ilmiy va amaliy masalalardan biri hisoblanadi. Tadqiqot doirasida xalqaro tajriba, jumladan OECD, PISA, TIMSS, QS va THE reyting tizimlari o‘rganilib, ta’lim sifatini baholashning indikatorli, kompetensiyaviy, natijaviy va integral yondashuvlari tahlil qilindi. Maqolada “Input–Process–Output–Outcome–Impact” modeli asosida ta’lim sifatini kompleks baholash imkonini beruvchi ko‘p darajali mezonlar tizimi taklif etiladi. Shuningdek, raqamli transformatsiya sharoitida data-driven assessment, learning analytics hamda KPI asosidagi monitoring mexanizmlarining ta’lim sifatini baholashdagi ahamiyati asoslab berilgan
SMART UNIVERSITET KONSEPSIYASI ASOSIDA REYTING VA RAQOBATBARDOSHLIKNI INTEGRAL BOSHQARISH
Mazkur maqola globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida oliy ta’lim muassasalari (OTM) raqobatbardoshligini oshirishda «Smart universitet» (Smart University) konsepsiyasiga asoslangan reytingga yo‘naltirilgan strategik boshqaruv mexanizmlarining nazariy-uslubiy hamda amaliy jihatlarini tadqiq etadi. Tadqiqotning dolzarbligi an’anaviy boshqaruv usullarining xalqaro reytinglar (QS, THE) talablariga to‘liq javob bermasligi hamda inson kapitalini boshqarishdagi institutsional bo‘shliqlar mavjudligi bilan izohlanadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – xalqaro reyting indikatorlari va milliy boshqaruv amaliyoti o‘rtasidagi nomutanosibliklarni aniqlash hamda xodimlar karyerasini boshqarish va raqamli transformatsiya orqali ularni bartaraf etishning integratsiyalashgan strategik modelini ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida qiyosiy-institutsional tahlil, klasterlash, iyerarxik modellashtirish hamda benchmarking usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijasida universitet faoliyatini baholashning «Kirish–Jarayon–Chiqish» modeli hamda smart komponentlarni reyting metrikalari bilan bog‘lovchi matritsa ishlab chiqildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, xodimlar karyerasini boshqarishning innovatsion mexanizmlarini joriy etmasdan turib, Smart universitet modeliga to‘liq o‘tish mumkin emas. Maqolada ilgari surilgan xulosalar va konseptual yondashuvlar davlat tashkilotlarida boshqaruv tizimini takomillashtirish hamda milliy oliy ta’lim tizimining global raqobatbardoshligini oshirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
BUXGALTERIYA HISOBINING MILLIY VA XALQARO STANDARTLARI ASOSIDA MOLIYAVIY HISOBOT 1-SHAKLINING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 8-oktabrdagi 181-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari hamda ularning tarkibi va mazmuni to‘g‘risidagi nizom” (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024 yil 4-noyabrda №3567 bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan) asosida BHMS bo‘yicha tuziladigan “Buxgalteriya balansi” hamda MHXS bo‘yicha tuziladigan “Moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobot” shakllari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda ushbu ikki hisobot shaklining normativ-huquqiy asoslari, konseptual yondashuvlari, aktivlar va majburiyatlarni tasniflash tamoyillari, baholash metodologiyasi hamda moliyaviy axborotning foydalanuvchilar uchun ahamiyati chuqur o‘rganilgan. Tahlil natijasida BHMS tizimi ko‘proq milliy hisobvaraqlar rejasiga asoslangan va nazoratga yo‘naltirilgan model ekanligi, MHXS esa prinsiplarga asoslangan, iqtisodiy mazmun ustuvorligi va haqqoniy qiymat konsepsiyasiga tayangan holda investorlar va xalqaro moliyaviy institutlar ehtiyojlariga xizmat qilishi aniqlangan. Maqolada ikki tizim o‘rtasidagi asosiy farqlar baholash bazasi, moliyaviy instrumentlarni tasniflash, ijarani hisobga olish, kechiktirilgan soliqlarni e’tirof etish hamda boshqa umumlashgan daromad konsepsiyasi nuqtai nazaridan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari milliy moliyaviy hisobot tizimini xalqaro standartlarga bosqichma-bosqich moslashtirish jarayonida ilmiy-uslubiy asos sifatida xizmat qilishi mumkin.
SUGʻURTA BOZORINING RAQAMLI RIVOJLANISHIDA NAZARIY QARASHLAR
Maqolada sug‘urta bozorida raqamli loyihalarni joriy etishning nazariy asoslari hamda sug‘urta tizimi va sug‘urta mahsulotining iqtisodiy mohiyati tahlil qilingan. Sug‘urta tizimining shakllanishi va rivojlanishidagi ilmiy yondashuvlar, xorijiy olimlarning qarashlari asosida sug‘urta tizimining mazmuni, uning iqtisodiy va institutsional xususiyatlari yoritib berilgan. Shuningdek, sug‘urta mahsuloti tushunchasi, uning tuzilmasi va sug‘urta bozoridagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslangan. Tadqiqotda sug‘urta bozorining iqtisodiy munosabatlar tizimi sifatidagi o‘rni, sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talab va taklif shakllanishi hamda sug‘urta mahsulotining raqobatbardoshligini ta’minlovchi omillar tahlil qilingan. Olib borilgan tahlillar asosida sug‘urta tizimini takomillashtirish, sug‘urta xizmatlari bozorini rivojlantirish va raqamli loyihalarni joriy etishning ahamiyati bo‘yicha ilmiy xulosalar shakllantirilgan.
MINTAQAVIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA INNOVATSION LOYIHALAR SAMARADORLIGINI BAHOLASH USULLARI
Mazkur maqolada mintaqaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida innovatsion loyihalar samaradorligini baholash metodlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida diskontlangan pul oqimi (DCF), ma’lumotlarni qamrab olish tahlili (DEA), muvozanatli ko‘rsatkichlar tizimi (BSC) hamda innovatsion samaradorlik indeksi (IEI) usullari qiyosiy jihatdan baholandi. Har bir metodning mintaqaviy iqtisodiyotda qo‘llanish imkoniyatlari va amaliy cheklovlari aniqlashtirildi. Baholash jarayonida iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik natijalarni kompleks hisobga olishga asoslangan integral metodologik model ishlab chiqildi. Mazkur model innovatsion loyihalarning hayot sikli bosqichlari bilan bog‘liq baholash mexanizmini aks ettiradi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy innovatsion faollikni baholash hamda boshqaruv qarorlarini asoslash uchun muhim metodologik asos yaratadi. Taklif etilgan yondashuv innovatsion loyihalarni tanlash, monitoring qilish va yakuniy samaradorligini aniqlash jarayonlarini tizimli ravishda tashkil etishga xizmat qiladi.
MAHALLIY BUDJETLAR DAROMADLARINI SHAKLLANTIRISHNING IQTISODIY AHAMIYATI
Ilmiy maqolada mahalliy budjet daromadlarini shakllantirishda soliqlarning ahamiyatini oshirish va hokimiyat organlarining budjet salohiyatini mustahkamlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar taklif etildi.
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА МЕТОДОВ ИНВЕСТИЦИОННОГО АНАЛИЗА ДЛЯ ОЦЕНКИ ДОХОДНОСТИ АКЦИЙ УЗБЕКСКИХ ЭМИТЕНТОВ
В работе проведён сравнительный анализ методов оценки доходности акций узбекских эмитентов (фундаментальный, технический, квантитативный, поведенческий и машинное обучение) с учётом специфики развивающегося фондового рынка Узбекистана. Отмечены ключевые ограничения: дефицит данных, низкая ликвидность и слабая прозрачность отчётности. Показано, что наиболее практичным инструментом остаётся фундаментальный анализ, пригодный для построения регрессионных и классификационных моделей. Сделан вывод о необходимости адаптации методов к локальным институциональным условиям
KORXONA VA TASHKILOTLARDA INSON KAPITALIDAN SAMARALI FOYDALANISHDA KORPORATIV MADANIYAT, AXLOQIY-RUHIY VA MA’NAVIY MUHITNING O‘RNI
Ushbu maqolada korxona va tashkilotlarda inson kapitali tushunchasi, uning zarurligi, mamlakatimizda dolzarbdigi, iqtisodchi olimlar va tashkilotlarning ilmiy va amaliy qarashlari, jahon amaliyotida tutgan o‘rni tahlil qilingan, undan samarali foydalanishda korporativ madaniyat, axloqiy-ruhiy va ma’naviy muhitning o‘rni muhim ekanligi, inson kapitali tarkibidagi elementlarni umumlashtish va uni yanada takomillashtiirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar berilgan.
ELEKTRON PULLARNING MOHIYATI VA ULARNING MILLIY TO‘LOV TIZIMIDAGI ROLI
Maqolada elektron pullarning iqtisodiy mohiyati, huquqiy maqomi va funksional xususiyatlari keng ilmiynazariy asosda tahlil etilgan. Klassik pul nazariyasi (Fisher, Keynes, Friedman) dan zamonaviy raqamli moliya yondashuvlarigacha bo‘lgan ilmiy spektrda elektron pullarning o‘rni aniqlashtirilgan. Uchta konseptual yondashuv — hisob-kitob, nopul moliyaviy mahsulot va pul talqini — qiyosiy tarzda ko‘rib chiqilgan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida milliy to‘lov tizimida elektron pullarning o‘rni, aholining moliyaviy inklyuziyasiga ta'siri va fintech sektorining rivojlanishiga hissasi xalqaro tajriba hamda O‘zbekiston statistikasi asosida baholangan. CBDC («Raqamli so‘m») joriy etish istiqbollari xalqaro amaliyot bilan qiyoslangan holda tahlil qilingan. Risk-matritsasi va boshqaruv tavsiyalari berilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA UY XO‘JALIKLARINING TADBIRKORLIK FAOLIYATINI KENGAYTIRISH
Ushbu tatqiqotda zamonaviy iqtisodiyotning raqamlashib borishi, raqamli texnologiyalarning har bir sohaga kirib borishi natijasida yaratilayotgan yangi imkoniyatlarning tadbirkorlik faoliyatiga ko‘rsatayotgan ta’siri hamda buning natijasida aholining daromadlar manbasining oshishi tahlil qilingan. Uy xo‘jaliklarining raqamli resurslardan foydalanish darajasining oshirish uchun amaliy takliflar berilgan
APPLICATION OF EXTREME MODELS IN ASSESSING THE ECONOMIC POTENTIAL OF AN ENTERPRISE
This article examines optimization models used to assess the economic potential of enterprises. Particular attention is given to maintaining a rational balance between the production volumes of different product groups, the efficiency of finished product sales, and the level of finished goods inventories. The study analyzes how optimization approaches can support more effective management decisions and improve overall enterprise performance
SOLIQ MA’MURCHILIGIDA XORIJIY TAJRIBA HAMDA UNI O‘ZBEKISTONDA QO‘LLASH SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada norasmiy iqtisodiyotni qisqartirishda xorijiy davlatlar tajribasi tahlil qilinadi. Shuningdek, keng ko‘lamli iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish jarayonida soliqlar muhim ta’sir etuvchi omillardan biri sifatida ko‘rib chiqiladi.
DAVLAT FUQAROLIK XIZMATI IMIJINI OSHIRISHDAGI MUAMMOLARNI HAL ETISHDA XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI: QIYOSIY TAHLIL
Mazkur maqolada Yangi O‘zbekiston sharoitida davlat fuqarolik xizmati imijini oshirishdagi dolzarb muammolarni hal etish maqsadida xorijiy davlatlar tajribasi qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlat xizmati imiji jamoatchilik ishonchi, ma’muriy legitimlik va boshqaruv samaradorligi bilan uzviy bog‘liq ekani ilmiy jihatdan asoslanadi. Avstraliya, Isroil, Fransiya, Singapur, Germaniya, Yaponiya va Janubiy Koreya tajribasi asosida strategik rejalashtirish, inson resurslarini boshqarish, raqamli boshqaruv tizimlari, institutsional halollik va kadrlar salohiyatini rivojlantirish davlat xizmati nufuzini mustahkamlashda muhim omil ekani ko‘rsatilgan. Shuningdek, davlat xizmatida motivatsiya, rag‘batlantirish va kompetensiyalarni rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha amaliy xulosalar berilgan.
TA’LIM XIZMATLARI SOHASIDA YARATILGAN YALPI QO‘SHILGAN QIYMAT DINAMIKASI VA UNI BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish sohasini boshqarishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ta’lim xizmatlari misolida tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida O‘zbekiston Respublikasi hududlari kesimida 2020–2025-yillarda ta’lim sohasida yaratilgan yalpi qo‘shilgan qiymat dinamikasi o‘rganildi hamda xizmat ko‘rsatish sohasining iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyati baholandi. Tahlil natijalari ta’lim xizmatlari sohasida yaratilgan yalpi qo‘shilgan qiymat hajmi barqaror o‘sish tendensiyasiga ega ekanligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, hududlar o‘rtasidagi farqlar ta’lim infratuzilmasining rivojlanish darajasi va xizmatlar bozori faolligi bilan izohlanishi aniqlandi. Tadqiqot natijalari asosida xizmat ko‘rsatish sohasini boshqarishning tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirishga qaratilgan taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqildi.
BARQAROR RIVOJLANISHNI TAʼMINLASHNING MINTAQAVIY OMILLARI
Mazkur maqolada barqaror rivojlanishni ta’minlashda mintaqaviy omillarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Hududlarning iqtisodiy, ijtimoiy hamda ekologik salohiyati barqaror rivojlanishning muhim tarkibiy qismi sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda mintaqalar o‘rtasidagi tafovutlarni kamaytirish, mavjud resurslardan samarali foydalanish hamda hududiy boshqaruv tizimini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, tadqiqot natijalariga asoslanib, mintaqaviy rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
GLOBAL TRENDS IN WORLD MARKETS AND THEIR IMPACT ON THE DEVELOPMENT OF INTERNATIONAL TRADE
Globalization processes, the rapid development of digital technologies, the restructuring of supply chains, and geopolitical shifts are exerting a significant impact on the international trade system. This article analyzes the major global trends shaping the world market and examines their implications for international trade
QURILISH MATERIALLARI BOZORI VA UNI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Maqolada qurilish materiallarining o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganilgan, bozorlarni tasniflash belgilari va turlari, qurilish materiallari bozori subyektlari o‘rtasidagi munosabatlar va munosabatlarning xarakterini belgilovchi bozorning xarakterli belgilari sifatida tushuniladigan tuzilma — qurilish materiallari bozorining asosiy xususiyatlari o‘rganib chiqilgan. Qurilish materiallari bozorining rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar o‘rganilgan. Hududlarda qurilish materiallari bozorini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA EKSPORT OPERATSIYALARINI SUGʻURTA QILISHNI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida eksport operatsiyalarini sug‘urta qilish tizimini rivojlantirish, eksportni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda ushbu sohada amalga oshirilayotgan institutsional va normativ-huquqiy islohotlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda eksport kreditlarini sug‘urta qilish tizimining milliy iqtisodiyot uchun ahamiyati, eksport operatsiyalarida yuzaga keladigan siyosiy va tijorat risklari hamda ularni sug‘urta mexanizmlari orqali kamaytirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tahlil “O‘zbekinvest” eksport-import sug‘urta kompaniyasi AJ faoliyati misolida olib borilib, 2018–2025-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar asosida eksport sug‘urtasi tizimining samaradorligi baholangan. Shuningdek, Markaziy Osiyo davlatlari bilan qiyosiy tahlil asosida O‘zbekiston eksport sug‘urtasi tizimining mintaqaviy o‘rni aniqlangan.
BIZNES JARAYONLAR AUTSORSINGINI OPTIMALLASHTIRISH USULLARI TAHLILI
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar yordamida zamonaviy biznes muhitida biznes jarayonlarini optimallashtirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot aralash metodologiya asosida olib borilgan bo‘lib, 248 ta korxona vakillari ishtirokida anketaviy so‘rov, 42 ta top-menejer bilan chuqur intervyu hamda 6 ta fokus-guruh muhokamasi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida kuzatish va ish hujjatlari tahlili orqali muvaffaqiyatli amaliyotlar aniqlangan. Ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular biznes jarayonlarini bosqichma-bosqich optimallashtirish, xodimlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish hamda texnologik yechimlarni strategik maqsadlarga moslashtirishni nazarda tutadi
DAVLAT MOLIYAVIY BOSHQARUVI SAMARADORLIGINING IJTIMOIY ADOLATGA TA’SIRINING PEFA VA CEQ METODOLOGIYALARI ORQALI TAHLILI
Maqolada budjet boshqaruvining takomillashishi ijtimoiy adolat natijalariga qanday ta’sir qilishini o‘rganish uchun Davlat xarajatlari va moliyaviy hisobdorlik (PEFA) tizimini Adolatga sodiqlik (CEQ) metodologiyasi bilan integratsiya qilish tadqiq qilindi. Bunda, O‘zbekiston davlat moliyasini boshqarish samaradorligining PEFAga asoslangan ko‘rsatkichlarini CEQga asoslangan daromadlar tengsizligi va kambag‘allik o‘lchovlari bilan birlashtiruvchi integratsiyalashgan empirik bazani ishlab chiqildi. Shuningdek, milliy statistika manbalaridan olingan ochiq ma’lumotlarga tayangan holda, davlat moliyasini boshqarishning kompozit indeksi tuzildi va uning 2010-2024 yillar oralig‘idagi ijtimoiy adolat natijalari bilan bog‘liqligi baholandi. Regression tahlil orqali davlat moliyasini boshqarishdagi ijobiy o‘zgarishlar daromadlar tengsizligi va kambag‘allikning kamayishi bilan sezilarli darajada bog‘liqligi asoslandi.
NODAVLAT OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA ICHKI AUDIT XIZMATINI TASHKIL QILISHNING XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada nodavlat oliy ta’lim muassasalarida ichki audit xizmatini tashkil etishning xorijiy tajribasi o‘rganilgan. Tadqiqotda AQSH, Kanada hamda Yevropa mamlakatlari oliy ta’lim muassasalarida ichki audit tizimini tashkil etishning institutsional modeli, boshqaruv tuzilmasidagi o‘rni va faoliyat mexanizmlari tahlil qilingan. Xususan, ichki auditning mustaqilligini ta’minlash, audit qo‘mitasi bilan o‘zaro aloqasi, riskga asoslangan audit rejalashtirish tizimi, audit natijalarini monitoring qilish hamda shaffoflikni ta’minlash mexanizmlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, rivojlangan mamlakatlar tajribasida ichki audit korporativ boshqaruv tizimining muhim elementi sifatida faoliyat yuritib, ta’lim muassasalarida risklarni boshqarish, ichki nazoratni takomillashtirish va strategik qarorlar qabul qilish jarayonini qo‘llab-quvvatlaydi. Olingan natijalar asosida nodavlat oliy ta’lim muassasalarida ichki audit xizmatini tashkil etishning samarali modeli bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqilgan
MINTAQADA IJTIMOIY HIMOYA TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISH
Mazkur ilmiy maqolada mintaqada kambag‘allikni qisqartirishda ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirishning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda ijtimoiy nafaqalar, manzilli yordam, bandlikni qo‘llab-quvvatlash va ijtimoiy xizmatlar tizimining samaradorligi mintaqaviy kesimda baholanadi. Statistik va taqqoslama tahlil usullari asosida amaldagi ijtimoiy himoya mexanizmlarining kambag‘allik darajasiga ta’siri aniqlanadi. Shuningdek, ijtimoiy himoyaning manzilliligini kuchaytirish, raqamli platformalar orqali yordam ko‘rsatish hamda aholi daromadlarini oshirishga yo‘naltirilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda amaliy ahamiyatga ega.
MINTAQANI BARQAROR RIVOJLANISHDA EKOLOGIK INNOVATSIYALARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada mintaqaning barqaror rivojlanishini ta’minlashda ekologik innovatsiyalarni qo‘llabquvvatlash yo‘nalishlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda ekologik innovatsiyalarning mintaqaviy iqtisodiyot, atrof-muhit muhofazasi va ijtimoiy farovonlikka ta’siri kompleks yondashuv asosida o‘rganilgan. Xususan, “yashil” texnologiyalarni joriy etish, resurslardan samarali foydalanish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish hamda institutsional va moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlarining ahamiyati yoritiladi. Olingan natijalar mintaqalarda ekologik barqarorlikni mustahkamlash va innovatsion rivojlanish strategiyalarini takomillashtirishga xizmat qiladi
THE ESSENCE OF THE OPTIMAL COST STRATEGY
This article highlights the role and significance of the optimal cost strategy in ensuring the sustainable development and competitiveness of enterprises. The optimal cost strategy is an economic approach aimed at the rational use of resources, the reduction of inefficient expenditures, the optimization of production processes, and the improvement of cost structures through innovative solutions. The article analyzes cost analysis methods, the factors that shape costs at an optimal level, opportunities for the economical use of resources, and the impact of costs on product quality and competitiveness. In conclusion, it is noted that the optimal cost strategy serves enterprises not merely as a tool for reducing expenditures, but as an important strategic factor for strengthening their market position, increasing profitability, and achieving sustainable economic growth
TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA TOGʻ-KURORT ZONALARINI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY JIHATLARI (CHORVOQ ERKIN TURISTIK ZONASI MISOLIDA).
Mazkur maqolada turizm sohasini rivojlantirishda togʻ-kurort zonalarining iqtisodiy ahamiyati va ularni rivojlantirishning asosiy iqtisodiy omillari tahlil qilingan. Shuningdek, togʻ-kurort hududlarini rivojlantirish orqali hududiy iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, investitsiyalarni jalb etish, yangi ish oʻrinlarini yaratish va turistik xizmatlar bozorini kengaytirish imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqot natijasida togʻ-kurort turizmini rivojlantirishning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
ICHKI AUDIT SIFATI VA SAMARADORLIGI TUSHUNCHALARINING IQTISODIY MAZMUNI HAMDA ULARNING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Mazkur maqolada ichki audit sifati va samaradorligi tushunchalarining iqtisodiy mazmuni, ularning nazariy asoslari hamda o‘zaro bog‘liqligi tadqiq etilgan. Tadqiqotda ichki auditning korporativ boshqaruv tizimidagi o‘rni, ichki nazorat mexanizmlarini takomillashtirishdagi ahamiyati hamda boshqaruv qarorlarining sifatiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, ichki audit sifati auditorlarning kasbiy kompetensiyasi, mustaqilligi, audit metodologiyasining mukammalligi, riskka asoslangan yondashuv va axborot texnologiyalaridan foydalanish darajasi bilan bog‘liqligi yoritilgan. Ichki audit samaradorligi esa audit natijalarining ishonchliligi, boshqaruv qarorlariga amaliy ta’siri, xarajatlarni optimallashtirish, moliyaviy intizomni mustahkamlash hamda korxona faoliyati samaradorligini oshirishdagi roli orqali baholangan. Maqolada xalqaro audit standartlari, IAASB yondashuvi hamda audit sifati ko‘rsatkichlari asosida ichki audit sifati va samaradorligi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida ichki audit sifatini oshirish audit samaradorligini ta’minlashning asosiy sharti ekanligi, buning natijasida korporativ boshqaruv sifati va korxona iqtisodiy barqarorligi mustahkamlanishi to‘g‘risida ilmiy xulosalar shakllantirilgan.
QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARI FAOLIYATINI SOLIQQA TORTISH VA UNI HISOBINI YURITISH
Qishloq xo‘jaligi korxonalari va davlat o‘rtasidagi munosabatlarning eng muhim muammolaridan biri, bu soliq tizimidir. Buxgalteriya hisobi nuqtai nazaridan ushbu muammoning dolzarbligi buxgalteriya hisobida korxonalarning xo‘jalik faoliyati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni mutlaq qiymati soliqqa tortish uchun asos bo‘ladigan ko‘rsatkichlar shaklida umumlashtirishi bilan izohlanadi. Maqolada asosiy e’tibor soliq tizimining, o‘ta og‘ir soliq bosimi haqidagi keng tarqalgan fikrni hisobga olgan holda qishloq xo‘jaligi korxonalarining moliyaviy-iqtisodiy holatiga ta’sirini baholashga qaratilgan
TIJORAT BANKLARNING RISKLARINI BAHOLASHDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
Mazkur maqolada tijorat banklari faoliyatida yuzaga keladigan asosiy risklar hamda ularni baholashning zamonaviy usullari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida kredit riski, likvidlik riski, bozor riski va operatsion risklarning iqtisodiy mohiyati o‘rganilib, xalqaro bank amaliyotida keng qo‘llanilayotgan zamonaviy risk baholash modellarining (Basel III, IFRS-9, stress-test va sun’iy intellektga asoslangan modellar) samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijalari tijorat banklarida risklarni boshqarish tizimini takomillashtirish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash hamda bank faoliyatining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
TIJORAT BANKLARIDA KORRUPSIYAVIY-KOMPLAENS MUAMMOLARI: TAHLIL VA YECHIMLAR
Ushbu maqolada davlat ulushi mavjud tijorat banklarida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalarini (komplaens-nazorat) joriy etishning huquqiy asoslari hamda mavjud muammolari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida korrupsion xavflarni baholash, ichki nazorat bo‘linmalarining samaradorligi, ushbu bo‘linmalarda kadrlar salohiyati hamda xodimlarning korrupsiyaga qarshi qonunchilikdan xabardorlik darajasi o‘rganilgan. Shuningdek, manfaatlar to‘qnashuvi va xabar berish tizimlari bilan bog‘liq masalalar ham tahlil qilinib, ularning shaffofligini ta’minlash mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari davlat ulushi mavjud tijorat banklarida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
MAISHIY XIZMAT KO‘RSATISHNING SIFAT NAZORATINI HAMDA TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMINI TAKOMILLLASHTIRISH
Mazkur maqolada maishiy xizmat ko‘rsatish sohasida sifat nazoratini takomillashtirish hamda uning tashkiliyiqtisodiy mexanizmlarini rivojlantirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda xizmat ko‘rsatish jarayonining samaradorligini oshirish, mijozlar ehtiyojlarini to‘liq qondirish va korxonalar raqobatbardoshligini kuchaytirishda sifat nazoratining o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, maishiy xizmatlar tizimida yuzaga kelayotgan asosiy muammolar, xususan kadrlar malakasining yetarli emasligi, nazorat tizimining samarador emasligi, resurslarning cheklanganligi hamda mijoz talablarini noto‘g‘ri tushunish kabi omillar o‘rganilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, xizmat sifatini oshirish uchun takomillashtirish yo‘llari belgilangan hamda sohaning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari maishiy xizmat ko‘rsatish tizimining samaradorligini oshirish, aholining xizmatlardan qoniqish darajasini yaxshilash va sohaning iqtisodiyotdagi ulushini kengaytirishga xizmat qiladi
ОЦЕНКА КАЧЕСТВА СЕРВИСА И ЭФФЕКТИВНОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТУРИСТИЧЕСКОГО ПОТЕНЦИАЛА БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ НА ОСНОВЕ СОЦИОЛОГИЧЕСКОГО ОПРОСА
В статье представлены результаты социологического опроса туристов, проведённого с целью оценки качества сервисного обслуживания и выявления инфраструктурных факторов, влияющих на эффективность использования туристического потенциала Бухарской области. Исследование направлено на практическое определение «узких мест» в цепочке туристского опыта: транспортная доступность, гостиничный сервис, предприятия питания, информационное сопровождение и обслуживание в аэропорту. Полученные данные позволили сформулировать обоснованные рекомендации по повышению качества сервиса, развитию человеческого капитала и совершенствованию управленческих механизмов в туристической сфере, а также подтвердить надёжность эмпирической базы с учётом показателей достоверности.
RAQAMLI BANK XIZMATLARI ORQALI MOLIYAVIY INKLYUZIVLIKNI KENGAYTIRISH
Ushbu maqolada raqamli bank xizmatlari orqali moliyaviy inklyuzivlikni kengaytirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil etilgan. Raqamli texnologiyalar, jumladan mobil banking, internet-banking, elektron to‘lov tizimlari hamda fintech yechimlari moliyaviy xizmatlardan yetarli darajada foydalanmayotgan aholi qatlamlari uchun ushbu xizmatlarga kirish imkonini kengaytiruvchi muhim vosita sifatida baholangan. Maqolada O‘zbekiston misolida raqamli bank xizmatlarining joriy holati, ularni kengaytirishga to‘sqinlik qilayotgan omillar hamda rivojlangan mamlakatlar tajribasi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida raqamli moliyaviy inklyuzivlikni kuchaytirishga qaratilgan strategik tavsiyalar ishlab chiqilgan. Maqolaning ilmiy yangiligi shundaki, unda raqamli kanallar orqali moliyaviy qamrovni kengaytirish muammolari O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan kompleks yondashuv asosida ko‘rib chiqilgan
QURILISH KORXONALARNI BOSHQARISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYALARNING AHAMIYATI
Ushbu ilmiy maqolada qurilish korxonalarini boshqarishda raqamli transformatsiyani rivojlantirishda AutoCAD va Revit dasturlaridan foydalanish, 3D modellarni yaratish hamda VR/AR texnologiyalari yordamida samarali boshqaruv va loyihalash yechimlarini ishlab chiqish masalalari yoritilgan
FINANCIAL MARKET PARTICIPANTS: A CLASSIFICATION BY ROLE AND RESPONSIBILITY
The financial market is one of the most complex and interconnected systems in the modern global economy. At the core of its functioning lies a diverse ecosystem of participants, each performing a distinct role that collectively supports price discovery, capital allocation, risk transfer, and liquidity provision. This article presents a systematic classification of financial market participants into six primary groups: (1) retail investors, (2) institutional investors, (3) financial intermediaries, (4) regulatory and governmental bodies, (5) market infrastructure providers, and (6) non-financial corporate participants. For each group, the study examines their defining characteristics, primary functions, behavioral motivations, and systemic significance.
ФОРМИРОВАНИЕ «ТУРИСТИЧЕСКОЙ МАХАЛЛИ» КАК ИНСТИТУЦИОНАЛЬНОГО МЕХАНИЗМА РАЗВИТИЯ ЗЕЛЁНОЙ ЭКОНОМИКИ В СФЕРЕ ГОСТЕВЫХ ДОМОВ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматривается идея формирования «туристической махалли» как формы сотрудничества между гостевыми домами, расположенными в исторических городах Узбекистана. В основе исследования лежит анализ официальных статистических данных Комитета по туризму Республики Узбекистан за 2025 год, что позволило оценить масштабы туристического потока и текущие тенденции развития средств размещения. Основное внимание уделяется поиску устойчивой модели взаимодействия между владельцами гостевых домов и местным сообществом в условиях перехода к принципам зелёной экономики. В работе предложена экономическая модель туристической махалли, предполагающая координацию деятельности участников, более эффективное распределение доходов и внедрение экологически ориентированных практик в деятельности гостевых домов. Для практической оценки результатов кооперации предложены простые количественные показатели. Анализ действующих программ государственной поддержки туризма показал, что экологические критерии в них пока практически не представлены. На основе полевых исследований, проведённых в Самарканде и Бухаре, выявлены основные барьеры развития кооперации и сформулированы практические рекомендации по стимулированию экологической модернизации гостевых домов через механизмы туристической махалли.
BANKLARDA KREDIT GAROVI BILAN ISHLASHNING XORIJ ILG‘OR TAJRIBASI VA UNDAN O‘ZBEKISTON BANKLARI AMALIYOTIDA FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarida kredit garovi ta’minoti bilan ishlashning xorij tajribasi va ilg‘or amaliyotlari tahlil qilingan. Dunyoning yetakchi bank tizimlari — AQSH, Germaniya, Janubiy Koreya va Rossiya tajribasi misolida garov obyektlarini baholash, qabul qilish hamda rasmiylashtirish amaliyoti batafsil o‘rganilgan. G‘arov siyosatini amalga oshirish mexanizmlari, LTV nisbatlari, garov reyestri tizimlari va monitoring jarayonlari tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston tijorat banklari uchun garov tizimini takomillashtirishga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MILLIY UGLEROD SAVDOSI TIZIMINI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI
Maqolada O‘zbekistonda milliy emissiyalar savdosi tizimini (ETS) joriy etish istiqbollari va iqtisodiy samaradorligi baholanadi. Tahlilda EU ETS, Xitoy va Janubiy Koreya tajribasi O‘zbekiston sharoitiga moslashtirildi. Natijalar pilot ETS energetika sektorida 2030-yilgacha yiliga 8–12 mln tonna CO₂ emissiyasini qisqartirish va byudjetga 150–300 mln AQSh dollari daromad keltirish imkonini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, sanoat raqobatbardoshligiga qisqa muddatli ta’sirlar aniqlanib, ularni yumshatish choralari taklif etildi
THE NECESSITY OF CREATING A BUSINESS ENVIRONMENT AND ITS ROLE AND SIGNIFICANCE IN THE NATIONAL ECONOMY
In the context of modern globalization and intensifying competition, the sustainable development of the national economy largely depends on the quality of the business environment. The business environment is a complex set of institutional, legal, financial, and organizational conditions created to ensure the free operation of entrepreneurial entities, attract investment, implement innovations, and promote effective competition through market mechanisms. Therefore, the formation and improvement of the business environment are considered one of the priority directions of national economic policy.
SUV RESURSLARINI BOSHQARISHDA RAQAMLASHTIRISH SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada suv resurslarini boshqarishda raqamlashtirishning samaradorligi milliy va xalqaro nuqtayi nazardan tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli texnologiyalarning suvdan foydalanish samaradorligini oshirish, monitoring tizimini yaxshilash hamda boshqaruv qarorlarini optimallashtirishdagi o‘rni yoritilgan. Maqolada raqamli transformatsiyaning barqaror suv boshqaruviga erishish, yo‘qotishlarni kamaytirish va resurslarni oqilona taqsimlashdagi ahamiyati ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari manfaatdor tomonlar uchun amaliy tavsiyalarni taklif etadi
ТРАНСФОРМАЦИЯ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЁТА БАНКОВ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН В СООТВЕТСТВИИ С МСФО И ПРИНЦИПАМИ ESG
Аннотация. В статье рассматриваются теоретические и прикладные аспекты трансформации бухгалтерского учета банков Республики Узбекистан в условиях внедрения Международных стандартов финансовой отчетности (МСФО) и интеграции принципов устойчивого развития ESG. Актуальность исследования обусловлена необходимостью повышения прозрачности финансовой отчетности банков и усиления их устойчивости в условиях глобализации финансовых рынков. Целью исследования является анализ особенностей адаптации банковского учета к требованиям международных стандартов и оценка влияния ESG-факторов на развитие банковской системы. В работе использованы методы системного и сравнительного анализа, экономико-статистические методы и эконометрическое моделирование. Результаты исследования показывают, что внедрение МСФО и учет ESG- факторов способствуют повышению качества финансовой информации, укреплению финансовой устойчивости банков и росту их инвестиционной привлекательности.
ОЦЕНКА ЭНЕРГЕТИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ ЭЛЕКТРОБУСА
В данной статье рассматривается оценка динамики движения и энергетической эффективности городского электробуса, эксплуатируемого в г. Ташкенте. В ходе исследования на основе данных о режимах движения, полученных в реальных условиях эксплуатации, была разработана динамическая и энергетическая модель электробуса в программной среде MATLAB/Simulink. Разработанная модель позволяет количественно анализировать энергетические процессы электробуса, включая энергопотребление и рекуперативное торможение. Результаты моделирования показали высокую степень согласования с фактическими данными эксплуатации в условиях городского движения. Установлено, что средняя доля рекуперируемой энергии составляет около 31 %, что обусловлено прерывистым характером ездового цикла на городском маршруте.
ХОRIJIY TAJRIBALAR ASOSIDA DUKKAKLI DON MAHSULOTLARINI YETISHTIRISHNI DAVLAT TOMONIDAN QO‘LLAB-QUVVATLASH YO‘NALISHLARI (HINDISTON TAJRIBASI MISOLIDA)
Mazkur maqolada dukkakli don mahsulotlarini yetishtirishni rivojlantirishda xorijiy davlatlar tajribasining ahamiyati tahlil qilingan. Xususan, Hindistonda dukkakli don ekinlarini yetishtirishni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, fermerlarni iqtisodiy rag‘batlantirish tizimlari va bozor infratuzilmasi o‘rganilgan. Tadqiqotda minimal qo‘llabquvvatlash narxi (MSP), elektron savdo platformalari, ilmiy tadqiqot muassasalari faoliyati hamda fermerlar uyushmalari rolini ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, mazkur tajribaning O‘zbekistonda dukkakli don mahsulotlarini yetishtirishni rivojlantirish va agrar siyosatni takomillashtirishdagi amaliy ahamiyati asoslab berilgan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AHOLINING FAROVONLIGI VA DAROMAD MANBALARINI STATISTIK TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi aholisining farovonlik darajasi va daromad manbalarining shakllanishi statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida aholi daromadlarining tarkibi, ularning hududlar kesimidagi farqlari, real va nominal daromadlar dinamikasi hamda kambag‘allik darajasiga ta’sir etuvchi omillar o‘rganildi. Shuningdek, mehnat faoliyatidan olinadigan daromadlar, tadbirkorlik va o‘zini o‘zi band qilish, ijtimoiy transfertlar hamda xorijdan yuboriladigan pul o‘tkazmalarining aholi farovonligiga ta’siri statistik ko‘rsatkichlar orqali baholandi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi yillarda iqtisodiy islohotlar natijasida aholi real daromadlari o‘sish tendensiyasiga ega bo‘lgan, biroq hududlar va ijtimoiy qatlamlar o‘rtasida daromadlar tafovuti saqlanib qolmoqda. Maqolada aholi farovonligini oshirish, kambag‘allikni qisqartirish va barqaror daromad manbalarini kengaytirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI RIVOJLANTIRISH VA BOSHQARUV MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarining raqobatbardoshligini oshirish hamda boshqaruv mexanizmini takomillashtirishning dolzarb masalalari o‘rganilgan. Kichik biznes iqtisodiy rivojlanishda muhim o‘rin tutib, aholi bandligini ta’minlash, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini jadallashtirish va iqtisodiyot barqarorligini mustahkamlashda asosiy omillardan biri sifatida qaraladi. Shu bilan birga, kichik biznes subyektlari faoliyatida raqobatbardoshlikni yanada kuchaytirish hamda boshqaruv tizimini zamonaviy talablar asosida takomillashtirish zarurati mavjud. Tadqiqot barcha hududlar misolida olib borilib, viloyatlardagi kichik biznes subyektlarining joriy holati o‘rganilgan, ularning rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlangan va samarali amaliy chora-tadbirlar taklif etilgan. Bunda kichik biznesni rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturlari hamda huquqiy-me’yoriy hujjatlar tahlil qilinib, ularning samaradorligini yanada oshirish yo‘llari belgilangan. Maqolada boshqaruv mexanizmlarini innovatsion yechimlar asosida takomillashtirish, moliyaviy resurslardan oqilona foydalanish va kadrlar salohiyatini yuksaltirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari kichik biznes subyektlarining iqtisodiy samaradorligini oshirish va hududiy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
MOLIYAVIY AKTIVLARNING IQTISODIY MOHIYATI, MAZMUNI HAMDA KLASSIFIKATSIYASI
Ushbu maqolada moliyaviy aktivlarning iqtisodiy mohiyati, ularning asosiy xususiyatlari hamda turli shakllardagi tasnifi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Moliyaviy aktivlar iqtisodiy subyektlarning kelgusida daromad olishiga, likvidlikni ta’minlashiga va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlashiga xizmat qiluvchi resurslar sifatida talqin etiladi. Maqolada moliyaviy aktivlarni moddiy va nomoddiy, likvid va nolikvid, qisqa va uzoq muddatli, shuningdek, investitsion va operatsion aktivlar kabi toifalarga ajratish usullari yoritilgan. Shuningdek, moliyaviy aktivlarning korxona faoliyatidagi o‘rni, ular orqali erishiladigan iqtisodiy foyda hamda mavjud xavf-xatarlar tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari moliyaviy aktivlarni samarali boshqarish orqali kompaniyalar va umuman iqtisodiyotning barqarorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatadi
XALQARO MOLIYA INSTITUTLARI ORQALI MAMLAKATIMIZ LOYIHALARINI AMALGA OSHIRISH TARTIBI TAHLILI
Mazkur maqolada xalqaro moliya institutlari orqali O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan loyihalarni tashkil etish va moliyalashtirish tartibi tahlil qilingan. Tadqiqotda Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki hamda Xalqaro valuta jamg‘armasi kabi xalqaro moliya institutlarining mamlakat iqtisodiy rivojlanishidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikda loyihalarni amalga oshirish bosqichlari, jumladan, loyiha tashabbusini shakllantirish, texnik-iqtisodiy asosni ishlab chiqish, moliyaviy hamkorni tanlash, loyihani baholash, tender jarayonlari hamda monitoring va audit tizimlari tahlil etilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, xalqaro moliya institutlari bilan samarali hamkorlik mamlakatimizda infratuzilmani rivojlantirish, iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, investitsiyalarni jalb etish hamda iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga, loyihalarni amalga oshirish jarayonida shaffoflik, iqtisodiy samaradorlik, ekologik barqarorlik va institutsional rivojlanish kabi omillarga alohida e’tibor qaratish zarurligi asoslab berilgan.
HUDUDNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA IQTISODIY SALOHIYATNING O‘RNI
Hududlarni barqaror rivojlantirishdagi eng aosiy omillardan bu ularning iqtisodiy salohiyati bo‘lib hisoblanadi. Iqtisodiy salohiyat umumiy ta’rif sifatida hudud va milliy iqtisodiyotning moddiy asosidir. Shu munosabat bilan, iqtisodiy salohiyat hajmi muammosi va uning uslubiy jihatdan yondashilgan talqini ham ilmiy tadqiqotlar uchun, ham amaliy tahlil o‘tkazish vositalarini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Hududni iqtisodiy salohiyatining hajmi hududlar va umuman davlatning raqobatbardoshligini, investitsion jozibadorligini, milliy iqtisodiyot-ning turli soha va tarmoqlari imkoniyatlarini hamda korxonalarning kapitallashuv darajasini baholash imkonini beruvchi ko‘rsatkich bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, ilmiy va nazariy jihatdan, iqtisodiy salohiyat kategoriyasi, faol qo‘llanilishiga qaramay, hali ham yetarlicha o‘rganilmagan hamda tadqiq etishga muhtoj bo‘lgan ilmiy masalalardan biridir. Iqtisodiy salohiyat tushunchasi ko‘plab elementlarni o‘z ichiga olishi, murakkab va ko‘p qirrali iqtisodiy munosabat va hodisalarni aks ettirishi sababli, alohida hudud, umuman mamlakat iqtisodiyotining o‘zaro bog‘liqligi hamda o‘zaro ta’sir etish xususiyatlari muammosi tadqiqotchilar uchun dolzarbdir. Maqola aynan shu masalalarga bag‘ishlangan
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SABZAVOTCHILIK TARMOG‘INING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda sabzavotchilik tarmog‘ini isloh qilish, sohaga resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish hamda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarni zamonaviy texnikalar bilan ta’minlash borasida muayyan ishlar amalga oshirilmoqda. Natijada 2030-yilga borib qishloq xo‘jaligida qo‘shilgan qiymatning yillik o‘sishini 5 foizga, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlari eksporti hajmini 20 mlrd AQSh dollariga oshirish hamda qishloq xo‘jaligida mehnat unumdorligini bir nafar ishchi hisobiga yiliga hozirgi 3960 dollardan 6500 dollarga yetkazish ko‘zda tutilgan. Maqolada erkin bozor iqtisodiyoti sharoitida turli xo‘jalik yuritish shaklidagi korxonalar misolida sabzavotchilik tarmog‘ini barqaror rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlarini asoslash, sabzavotchilik tarmog‘ini rivojlantirishda zamonaviy intensiv usullarning iqtisodiy ahamiyatini ochib berish, intensiv sabzavotchilik tarmog‘ini rivojlantirishda davlatning iqtisodiy rag‘batlantirish dastaklaridan foydalanish, kooperatsiya munosabatlarini joriy etish asosida sabzavotchilik tarmog‘ini yanada rivojlantirishga oid tavsiyalar ishlab chiqish hamda sabzavotchilik tarmog‘i yalpi mahsulotlari qiymatining 2030-yilgacha mo‘ljallangan prognoz ko‘rsatkichlarini ishlab chiqish bo‘yicha ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
IMPACT ОF REGIONAL INFRАSTRUCTURE AND NATURАL RESOURCE UTILIZATION ОN THE DEVELOPMENT OF ECОLОGICАL TOURISM (A DISTRICT-LEVEL ANALYSIS ОF THE SAMARKAND REGIОN, UZBEKISTAN).
This study aims to examine the practical measures implemented to promote the development of eco-tourism in the districts of the Samarkand region of Uzbekistan and to analyze their effectiveness within the framework of regional sustainable development policy. Based on a systematic assessment of protected areas and lands whose tourism potential has not yet been fully identified or effectively utilized, the research proposes organizational and economic mechanisms aimed at improving the efficiency and long-term sustainability of ecological tourism development. These mechanisms contribute to identifying strategic development priorities and strengthening the role of eco-tourism as an important driver of regional socio-economic growth and environmental protection.
INNOVASION IQTISODIYOT SHAROITIDA OLIY TA’LIM TIZIMINI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLARI
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida oliy ta’lim tizimini rivojlantirishning asosiy ijtimoiy-iqtisodiy omillari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda oliy ta’lim tizimining iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni inson kapitali nazariyasi hamda endogen iqtisodiy o‘sish konsepsiyasi asosida yoritilgan. Shuningdek, universitet-sanoat-davlat hamkorligini ifodalovchi “Triple Helix” modeli doirasida oliy ta’limning innovatsion ekotizimdagi roli asoslab berilgan. O‘zbekiston oliy ta’lim tizimining rivojlanish tendensiyalari statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinib, asosiy ko‘rsatkichlarning o‘sish dinamikasi aniqlangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, oliy ta’lim tizimini rivojlantirishda inson kapitaliga investitsiyalarni oshirish, ilmiy-tadqiqot faoliyatini qo‘llab-quvvatlash hamda ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasini kuchaytirish muhim ahamiyat kasb etadi
BOZOR BEQARORLIGI SHAROITIDA BANK OBRO‘SINI STRATEGIK RESURS SIFATIDA BARQARORLIGINI OSHIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Zamonaviy moliyaviy muhit yuqori chastotali o‘zgaruvchanlik va tizimli mo‘rtlik bilan tavsiflanadi. Bunday sharoit an’anaviy kapitalga asoslangan barqarorlik modelidan nomoddiy barqarorlikka asoslangan yangi paradigmaning shakllanishini talab qiladi. Mazkur tadqiqot bank reputatsiyasining barqarorligini taqlid qilib bo‘lmaydigan strategik resurs sifatida nazariy jihatdan tahlil qiladi. Statik obro‘ tushunchasidan farqli ravishda, reputatsion barqarorlik moliyaviy institutlarga ekzogen shoklarni manfaatdor tomonlar ishonchining keskin yo‘qolishiga yo‘l qo‘ymasdan qabul qilish imkonini beradigan dinamik qobiliyat sifatida talqin etiladi. Reputatsiya buferi modeli (RBM)ni joriy etish orqali tadqiqotda to‘plangan ijtimoiy kapital darajasi bilan institutning omon qolish chegaralari o‘rtasidagi matematik va tarkibiy bog‘liqlik asoslab beriladi. Shuningdek, ilg‘or CRM tizimlari hamda raqamli kommunikatsiya strategiyalarining reputatsion barqarorlikni texnik jihatdan ta’minlashdagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, beqarorlik sharoitida reputatsion chidamlilik yashirin likvidlik manbai vazifasini bajaradi hamda psixologik va institutsional mustahkamlik orqali “bankdan qochish” hodisasining salbiy ta’sirini yumshatishga xizmat qiladi
OʻZBEKISTONDA DAVLAT PENSIYA TIZIMINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TAʼMINLASH MASALALARI
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasida davlat pensiya tizimining moliyaviy barqarorligi tahlil qilingan. Pensiya jamgʻarmasi daromadlari va xarajatlari oʻrtasidagi nomutanosiblik, mehnat bozoridagi norasmiy bandlik va ijtimoiy soliq toʻlovchilar sonining kamligi kabi omillar oʻrganilgan. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida pensiya tizimini modernizatsiya qilish va iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash boʻyicha takliflar ishlab chiqilgan. Maqolada statistik maʼlumotlar, jadvallar va prognozlar asosida moliyaviy tahlil olib borilgan.
RAQAMLI TRANSFORMASIYA SHAROITIDA MENEJERLARNING RAQAMLI KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya jarayonida menejerlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirishning dolzarb masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot iqtisodiy jarayonlarni raqamlashtirish sharoitida boshqaruv samaradorligini oshirish mexanizmlarini o‘rganishga qaratilgan. Shuningdek, raqamli liderlik va innovatsion boshqaruv tamoyillarining tashkilotlar faoliyatidagi ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, xodimlarning raqamli tayyorgarligini oshirish tashkilotlarning barqaror rivojlanishi va raqobatbardoshligini ta’minlashda strategik ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
FUQAROLAR ISHTIROKIGA ASOSLANGAN TASHABBUSLI BUDJETLASHTIRISH TIZIMI VA UNING IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada fuqarolar ishtirokidagi “tashabbusli budjet” tushunchasi, uning iqtisodiy mohiyati hamda davlat moliyasini boshqarish tizimidagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, tashabbusli budjetlashtirishning xalqaro tajribasi, jumladan Braziliya, Yevropa va boshqa mamlakatlarda qo‘llanilishi ko‘rib chiqilgan. O‘zbekistonda “Ochiq budjet” platformasi orqali amalga oshirilayotgan tashabbusli budjet loyihalarining natijalari tahlil qilinib, fuqarolar faolligi, budjet mablag‘laridan samarali foydalanish hamda jamoatchilik nazoratini kuchaytirishdagi roli yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tashabbusli budjetlashtirish davlat va jamiyat o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, hududiy ijtimoiy muammolarni aniqlash va ularni hal etishda samarali mexanizm sifatida xizmat qilishi asoslab berilgan.
O‘ZBEKISTON QISHLOQ HUDUDLARINING BARQAROR RIVOJLANISH YO‘NALISHLARIDA QISHLOQ TURIZMI VA EKOTURIZM – ASOSIY USTUVOR YO‘NALISHLARI
Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi qishloq turizmi va ekoturizm o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni hamda barqaror rivojlanish tamoyillari bilan mahalliy an’ana va madaniy merosni saqlab qolish zarurati o‘rtasidagi munosabatni ilmiy jihatdan tahlil qilishdan iboratdir. Tadqiqot doirasida qishloq hududlarida turizmni rivojlantirish jarayonida ekologik barqarorlik, mahalliy jamoalarning faol ishtiroki va iqtisodiy samaradorlikni ta’minlash imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, qishloq turizmi va ekoturizmning integratsiyalashgan rivojlanishining nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilinadi.
KORXONALARDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING SHAFFOFLIGINI TA’MINLASHDA BUXGALTERIYA HISOBINING ROLI
Mazkur tadqiqotda korxonalarda moliyaviy hisobotlarning shaffofligini ta’minlashda buxgalteriya hisobining o‘rni tahlil qilinadi. Buxgalteriya hisobi moliyaviy axborotning ishonchliligi, aniqligi va ochiqligini ta’minlash orqali korxona faoliyatining samarali boshqarilishiga xizmat qiladi. Tadqiqotda moliyaviy hisobotlarning shaffofligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilib, buxgalteriya hisobini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy xulosalar va tavsiyalar ishlab chiqilgan
BARQAROR IQTISODIY RIVOJLANISHDA YASHIL INVESTITSIYALARNING MOLIYAVIY MEXANIZMLARI
Mazkur tadqiqotda barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda yashil investitsiyalarning moliyaviy mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida yashil investitsiyalarni moliyalashtirish manbalari, moliyaviy instrumentlar hamda ularning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, barqaror rivojlanishni ta’minlashda moliyaviy mexanizmlarni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ANALYSIS OF THE STATE OF ELECTRICITY GENERATION BY WIND POWER PLANTS
This scientific article provides a comprehensive analysis of the state of electricity production by wind power plants. Within the framework of the study, the dynamics of wind energy development at the global and Uzbek levels, the volume of installed capacity, indicators of electricity generation, and factors of economic efficiency were examined for the period 2020–2024. The technical characteristics of wind turbines, the capacity factor, the cost of electricity (LCOE), and issues related to grid integration were also analyzed. The results of the analysis show that wind energy has demonstrated a stable growth trend in recent years, while its environmental sustainability and economic competitiveness continue to increase. The article proposes scientific and practical recommendations for the effective integration of wind energy into the national energy system.
TRANSFORMING TOURISM EDUCATION IN UZBEKISTAN: AN INSTITUTIONAL ANALYSIS OF PERSONNEL TRAINING SYSTEMS
The tourism industry in Uzbekistan is undergoing a significant transformation, driven not only by infrastructure development and tourist flows but increasingly by the quality of human capital developed through professional training systems. This article presents a comprehensive institutional analysis of the continuous training system for qualified personnel in universities and private training centers serving Uzbekistan's tourism industry. The analysis reveals a multifaceted educational landscape characterized by specialized public universities, multidisciplinary institutions, regional training centers, and a growing private sector. While the system demonstrates considerable strengths—including strong theoretical foundations, international partnerships, and innovative practical programs—it faces critical challenges in competency standardization, regional equity, and alignment with international quality frameworks. The findings suggest that modernization requires moving from a diploma-based approach toward a competency-verified model that integrates academic training, professional certification, recognition of prior learning, and continuous skill development.
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA MOLIYAVIY HISOBOTLAR AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida audit tizimini transformatsiya qilishning dolzarb masalalari koʻrib chiqiladi. “Oʻzbekneftgaz” AJ misolida SAP, ERP tizimi asosidagi moliyaviy nazorat mexanizmlari tahlil qilinib, sohada Big Data, sunʼiy intellekt va blokcheyn texnologiyalarini qoʻllashning iqtisodiy samaradorligi baholangan. Tadqiqot davomida yetkazib berish zanjirida blokcheynni qoʻllashning matematik algoritmi va 2024–2025-yillardagi xalqaro standartlar (ISA) asosida tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MАHАLLIY BОSHQАRUVDА YЕTАKCHILIK KОNSЕРSIYАSI ORQALI FАОLIYАT SАMАRАDОRLIGINI ОSHIRISH (FАRG‘ОNА VILОYАTI MISОLIDА)
Mazkur maqolada xorijiy rivojlangan mamlakatlar menejment tizimida yetakchilikning nazariy va amaliy asoslari yoritilib, uning ijobiy tomonlarini mahalliy boshqaruv amaliyotiga joriy etish yo‘llari tahlil qilinadi. Buyuk Britaniya, Kanada, Avstraliya va Singapur tajribalari misolida kompetensiyaga asoslangan, strategik, innovatsion yetakchilik tamoyillari yoritiladi. Shuningdek, yetakchilik sifat jihatlarini miqdoriy mezonlar orqali baholash zarurligi asoslanadi hamda yetakchilik salohiyatini oshirish orqali mamlakatimizda hududlar samaradorligini kuchaytirish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.
NEW ECONOMIC PHENOMENA: FINANCING CONSUMPTION AND SAVINGS IN THE TRANSITION TO AN EXPECTATION ECONOMY
In the 21st century, the world is experiencing profound structural changes that intensify social and economic contradictions. Alongside evident global challenges, such as climate change and the technological revolution, new forms of inequality are emerging that significantly influence the philosophy of financing consumption and accumulation. The rapid development of artificial intelligence and automation is transforming the labor market by reducing the demand for human labor in production and service sectors, which leads to increasing unemployment and job instability. These processes intensify people’s dependence on debt-based financial instruments, where debt becomes not merely a temporary solution but also a normative element of economic behavior and survival. At the same time, a digital and social divide is expanding among population groups. Technologically advanced urban communities gain greater access to resources and opportunities for growth, while vulnerable groups, particularly in rural areas, face limited access to education, financing, and employment, thereby reinforcing multidimensional inequality of opportunities. This article analyzes the interconnections between technological transformations, new forms of labor organization, and financial models of consumption and accumulation, as well as their impact on the social structure of contemporary society. The study also examines investment issues in key sectors of the economy and regional development, including the challenges faced by agriculture and rural communities, where a significant share of the global population still resides.
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK YO‘NALISHIDA INSTITUTSIONAL O‘ZGARISHLARNI AMALGA OSHIRISHNING OBYEKTIV ZARURIYATI
Jahonda iqtisodiyotni rivojlantirishning juda ko‘p usullari mavjud bo‘lib, ular orasida eng samaralisi va maqbuli, bu – kichik biznes ravnaqi uchun keng yo‘l ochib berishdir. Maqolada muallif xizmat ko‘tsatish sohasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yo‘nalishida institusional o‘zgarishlarni amalga oshirishning obyektiv zaruriyatini yoritib bergan.
MINTAQALARNING INVESTITSION SALOHIYATINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY METODOLOGIK YONDASHUVLARI VA ULARNING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHGA TA’SIRI
Mazkur tadqiqotda mintaqalarning investitsion salohiyatini baholashning zamonaviy metodologik yondashuvlari hamda ularning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ta'siri tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida investitsion salohiyatni aniqlashda qo'llanilayotgan integral indekslar, reyting baholash usullari, ekonometrik modellashtirish, klaster tahlili va raqamli texnologiyalarga asoslangan yondashuvlarning nazariy va amaliy jihatlari o'rganiladi.
KICHIK VA O‘RTA BIZNESNI QO‘LLAB-QUVVATLASH INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik va o‘rta biznesni (KO‘B) qo‘llab-quvvatlash infratuzilmasini rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda KO‘Bni rivojlantirishning institutsional, moliyaviy va tashkiliy mexanizmlari hamda ularning iqtisodiy o‘sish, bandlikni ta’minlash va ishlab chiqarish faoliyatini kengaytirishga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, erkin iqtisodiy zonalar, davlat xaridlari tizimi, grant va moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda tadbirkorlik muhitini yaxshilashga qaratilgan islohotlarning samaradorligi tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash infratuzilmasini rivojlantirish iqtisodiy faollikni oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish hamda hududiy rivojlanishni rag‘batlantirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi. Shuningdek, davlat va biznes o‘rtasidagi institutsional hamkorlikni kuchaytirish hamda raqamli boshqaruv mexanizmlarini keng joriy etish KO‘B sektorining barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ ЭФФЕКТИВНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТУРИСТСКО-РЕКРЕАЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА РЕГИОНА
В статье исследуется зарубежный опыт эффективного использования туристско-рекреационного потенциала регионов на примере Турции. Проанализированы особенности формирования туристических кластеров, развитие туристической инфраструктуры и динамика международного туристического потока. Особое внимание уделено стратегическим направлениям развития туризма в рамках программы «Turkey Tourism Strategy – 2023». На основе проведённого анализа предложены рекомендации по развитию туристско-рекреационных кластеров и повышению эффективности использования туристического потенциала регионов Узбекистана.
TITLE: PUBLIC-PRIVATE PARTNERSHIP AS A MECHANISM FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF THE TOURISM SECTOR IN UZBEKISTAN
Tourism is one of the fastest-growing sectors of the global economy and plays an important role in the economic diversification of developing countries (WTTC, 2024). In its national development agenda, Uzbekistan has identified tourism as a strategic sector for sustainable economic growth (President of the Republic of Uzbekistan, 2023). However, the expansion of tourism infrastructure requires significant financial resources that may exceed the capacity of public funding alone. Public-Private Partnerships (PPPs) represent an effective governance and financing mechanism that enables cooperation between governments and private investors in the development of tourism infrastructure and services (Djabbari et al., 2021). Understanding the institutional structure and operational mechanisms of PPP models is therefore essential for improving tourism investment and infrastructure development. This study examines the potential role of PPPs in supporting the sustainable development of Uzbekistan’s tourism sector. The research applies qualitative analytical methods based on document analysis, institutional analysis, and comparative studies. The theoretical framework of the study is grounded in stakeholder theory, resource-based theory, and institutional theory, which help explain how governance structures and stakeholder cooperation influence PPP implementation in tourism development. The findings indicate that Uzbekistan has established a substantial institutional and legislative framework for PPP implementation. At the same time, opportunities remain for expanding PPP initiatives in tourism compared with sectors such as energy and utilities. Key challenges affecting PPP expansion in tourism include financial risks, regulatory complexity, and institutional coordination issues. Based on the results, the study proposes policy recommendations aimed at improving regulatory frameworks, strengthening institutional cooperation, and encouraging greater private-sector participation in tourism development.
XORAZM VILOYATI TASHQI IQTISODIY FAOLIYATIDAGI TARKIBIY O‘ZGARISHLARNI BAHOLASH VA UNI OPTIMALLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada Xorazm viloyatining tashqi iqtisodiy faoliyati (TIF) tarkibidagi tizimli o‘zgarishlar, eksport va importning sifat ko‘rsatkichlari hamda mintaqaning tashqi savdo aloqalarini optimallashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda viloyatning eksport salohiyatini oshirishda “Hazorasp” erkin iqtisodiy zonasi va agrosanoat klasterlarining roli tahlil qilinadi. Shuningdek, eksport tarkibini diversifikatsiya qilish hamda yuqori texnologiyali mahsulotlar ulushini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
O‘ZBEKISTONDA DAVLAT AUDITI TIZIMINING STRATEGIK TRANSFORMATSIYASI: INSTITUTSIONAL ISLOHOTLAR VA RAQAMLI MONITORINGNING STRATEGIK AHAMIYATI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 18-dekabrdagi PF–252-son Farmoni1 doirasida davlat auditi va moliyaviy nazorat tizimida amalga oshirilayotgan tub o‘zgarishlar tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotda INTOSAI xalqaro standartlarining milliy audit amaliyotiga integratsiyasi, vazirlik va idoralarda yangi joriy etilayotgan “Bosh inspektor” lavozimi hamda masofaviy nazoratda sun’iy intellekt va kosmik monitoring texnologiyalaridan foydalanish istiqbollari ilmiy nuqtayi nazardan ko‘rib chiqilgan. Maqolada davlat mablag‘lari sarflanishi ustidan nazoratning yangi, shaffof va natijaga yo‘naltirilgan arxitekturasini yaratish bo‘yicha nazariy takliflar hamda amaliy xulosalar shakllantirilgan
TURIZM SOHASIDA BANDLIKNING 2025-2030-YILLARDAGI PROGNOZ PARAMETRLARI
Ushbu maqolada mehmonxona korxonalari faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan yondashuv asosida turizm xizmatlari va mahsulotlarining raqobatbardoshligini oshirish hamda ularning barqarorligini ta’minlashda malakali kadrlar salohiyatining muhim roli tahlil qilinadi. Mehmonxona xizmatlariga bo‘lgan talabning ortib borishi sharoitida xizmatlar sifatini oshirish zarurati asoslab beriladi hamda turizm sohasida bandlikning 2025–2030-yillarga mo‘ljallangan prognoz ko‘rsatkichlari o‘rganiladi. Shuningdek, kadrlar salohiyatini rivojlantirishda e’tiborga olinishi zarur bo‘lgan asosiy tamoyillar tizimli ravishda yoritilgan
BO‘SH TURGAN DAVLAT KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARIDAN SAMARALI FOYDALANISHNI TASHKIL ETISHNING AHAMIYATLI JIHATLARI (O‘ZBEKISTON MISOLIDA)
Maqolada O‘zbekistonda bo‘sh turgan davlat ko‘chmas mulk obyektlaridan samarali foydalanishning ahamiyati, shuningdek, ushbu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar hamda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlar tahlil qilinadi. Bo‘sh turgan davlat ko‘chmas mulk obyektlarini iqtisodiy faollikka jalb etish orqali byudjet daromadlarini oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va shaharsozlik muhitini yaxshilash imkoniyatlari yoritilgan. 2021–2025-yillarga oid statistik ma’lumotlar tahliliy jadval shaklida taqdim etilgan. Maqola ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
TIJORAT BANKLARINING RESURS BAZASI BARQARORLIGINI TAVSIFLOVCHI KO‘RSATKICHLAR
Maqolada tijorat banklarining resurs bazasini shakllantirish va uning barqarorligini ta’minlash mexanizmlari o‘rganilgan. Bank passivlari va ularni boshqarish siyosati, xususan depozit siyosati asosida kredit va investitsiya faoliyatini tashkil etish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, bankning o‘z mablag‘lari, jalb qilingan va qarz mablag‘lari tarkibi hamda ularning moliyaviy barqarorlik va iqtisodiy mustaqillikdagi roli ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklarining resurs bazasini shakllantirish va passivlar tuzilmasini samarali boshqarish bankning moliyaviy mustahkamligini oshirish hamda iqtisodiyotda kreditlash va investitsiya jarayonlarini samarali amalga oshirishda muhim ahamiyatga ega.
MOLIYA-KREDIT JARAYONLARI: INVESTITSION FAOLLIKNI TA’MINLASH MEXANIZMI SIFATIDA
Mazkur maqolada moliya-kredit jarayonlarining iqtisodiyotdagi o‘rni hamda ularning investitsion faollikni ta’minlashdagi mexanizmlari tahlil qilinadi. Xususan, moliyaviy resurslarni shakllantirish, taqsimlash va ulardan samarali foydalanish masalalari yoritilib, kredit tizimi orqali investitsiyalarni rag‘batlantirish omillari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, tijorat banklari, moliya institutlari va davlat siyosatining investitsion muhitni yaxshilashdagi roli ilmiy asosda ochib beriladi. Maqolada investitsion faoliyatni rivojlantirishga ta’sir etuvchi muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
YASHIL IQTISODIYOTDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot doirasida resurslardan samarali foydalanishning nazariy asoslarini takomillashtirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Maqolada ekologik barqarorlik, iqtisodiy samaradorlik hamda resurslarni oqilona boshqarish konseptlari yoritilgan. Shuningdek, yashil iqtisodiyotning iqtisodiy va ekologik indikatorlari, resurslarni optimallashtirish modellari hamda amaliyotda qo‘llaniladigan strategiyalar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari resurslardan samarali foydalanish mexanizmlarini takomillashtirish va yashil iqtisodiyotning ustuvor rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashga qaratilgan
OLIY TA’LIMDA ILMIY TADQIQOTLAR VA ISHLAB CHIQARISH INTEGRATSIYASI SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida ilmiy tadqiqotlar hamda ishlab chiqarish o‘rtasidagi integratsiya jarayonlarining samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda fan, ta’lim va ishlab chiqarish o‘rtasidagi hamkorlikning innovatsion rivojlanishga ta’siri, ilmiy ishlanmalarni amaliyotga joriy etish imkoniyatlari hamda universitetlar va ishlab chiqarish korxonalari o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida ilmiy tadqiqot faoliyatini ishlab chiqarish bilan integratsiyalash orqali innovatsion texnologiyalarni joriy etish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish yo‘llari asoslab berilgan
XUSUSIY MAKTABLARNING BOSHQARUV TIZIMINI QAROR QABUL TIZIMLARI VA O‘RGANUVCHI ANALITIKASI YORDAMIDA YANGILASHNING YO‘LLARI
Tanlovni modellashtirish — bu qarorlarni tahlil qilishning bir shakli bo‘lib, unda respondentlardan cheklangan imkoniyatlarni ham o‘z ichiga olgan bir nechta muqobil variantlar ro‘yxatidan eng maqbul variantni tanlash so‘raladi. Ushbu maqolada O‘zbekistondagi xususiy maktablarda qaror qabul qilish tizimlari va ta’lim analitikasi ko‘rib chiqiladi. Maqolaning maqsadi maktab menejerlari an’anaviy boshqaruv yondashuvini rad etadi degan taxminga asoslangan konseptual modelni ishlab chiqishdan iborat. Mazkur maqolaning asosiy vazifasi SEM usuli asosida boshqaruvni modernizatsiya qilish jarayonini tahlil qilib, maktab rahbarlarining qaror qabul qilish jarayonini yanada aniqroq tushunishga hamda siyosat ishlab chiquvchilar uchun rejalashtirish jarayonida foydali tushunchalar berishga qaratilgan. Maqola konseptual tadqiqot tahlilidan boshlanadi, so‘ngra tadqiqot dizayni va metodologiyasi muhokama qilinadi hamda boshqaruv tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan xulosalar bilan yakunlanadi. Boshqaruv tizimini tahlil qilish jarayonida quyidagi masalalar ko‘rib chiqildi: maktab boshqaruvini axborot bilan ta’minlovchi qaror qabul qilish tizimlari, ta’lim analitikasi tushunchasi, texnologiyani joriy etish va boshqaruvni takomillashtirish o‘rtasidagi bog‘liqlik, shuningdek tashkilotning tayyorgarlik darajasi va ma’muriy samaradorlik. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, qaror qabul qilish tizimlari bilan xususiy maktablar boshqaruvini takomillashtirishning har bir komponenti o‘rtasida sezilarli va ijobiy bog‘liqlik mavjud. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, xususiy maktablarning boshqaruv amaliyotlari asosan ma’muriy ustuvorliklar bilan boshqarilgan. Biroq modernizatsiya amaliyotlari ularning amalga oshirilishiga qarab farq qilgan: ular qarorlarni qo‘llabquvvatlash tizimlariga, ta’lim analitikasiga yoki maktab boshqaruvining operatsion samaradorligiga ko‘proq yo‘naltirilgan bo‘lishi mumkin, yoki ushbu uch omilning kombinatsiyasiga asoslangan bo‘lishi mumkin. Natijalar, shuningdek, boshqaruv tizimini modernizatsiya qilish va uni xususiy maktablarda joriy etish, shuningdek O‘zbekistondagi maktab rahbarlari va siyosat ishlab chiquvchilar uchun amaliy hamda siyosiy ahamiyatga ega xulosalarni ham yoritib beradi. Shu sababli maktab rahbarlariga boshqaruv samaradorligini oshirishda ta’lim analitikasining ahamiyatini o‘rganish va chuqur tushunish tavsiya etiladi.
MOLIYA BOZORIDA TIJORAT BANKLARI RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA ISLOMIY MOLIYA INSTRUMENTLARIDAN FOYDALANISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada moliya bozorida tijorat banklari raqobatbardoshligini oshirishda islomiy moliya instrumentlaridan foydalanish mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida murabaha, ijara, mushoraka va sukuk kabi islomiy moliya instrumentlarining iqtisodiy mohiyati hamda ularning bank tizimi rivojlanishiga ta'siri o‘rganildi. Shuningdek, jahon moliya bozorida islomiy moliya institutlari rivojlanish tendensiyalari tahlil qilinib, mazkur instrumentlarni milliy bank amaliyotiga joriy etish imkoniyatlari baholandi. Tadqiqot natijalari islomiy moliya xizmatlarini joriy etish banklar moliyaviy barqarorligini ta'minlash, investitsiya faolligini oshirish va moliya bozorida raqobat muhitini rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatdi.
KORXONALARDA KREDITOR QARZDORLIKNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada korxonalarda kreditor qarzdorlikning iqtisodiy mohiyati, uning shakllanish sabablari va moliyaviy barqarorlikka ta’siri chuqur tahlil qilingan. Xususan, kreditor qarzdorlikning ortib borishi natijasida yuzaga keladigan likvidlik muammolari, to‘lovga qobiliyatsizlik xavfi hamda korxona faoliyatiga salbiy ta’sir etuvchi omillar yoritib berilgan. Maqolada kreditor qarzdorlikni bartaraf etish va samarali boshqarishning asosiy yo‘nalishlari sifatida moliyaviy rejalashtirishni takomillashtirish, debitor qarzdorlikni qisqartirish, xarajatlarni optimallashtirish, pul oqimlarini boshqarish hamda kreditorlar bilan samarali muzokaralar olib borish masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, zamonaviy iqtisodiy sharoitda korxonalarda moliyaviy nazoratni kuchaytirish, raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan tizimlardan foydalanish orqali qarzdorlikni kamaytirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari korxonalarning moliyaviy barqarorligini oshirish va samarali boshqaruv tizimini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
ЛЕКСИЧЕСКАЯ КОМПЕТЕНЦИЯ КАК КЛЮЧЕВОЙ КОМПОНЕНТ ПРОДУКТИВНОЙ ПИСЬМЕННОЙ РЕЧИ
Статья посвящена формированию лексической компетенции в процессе обучения русскому языку, её структуре и уровням развития. Рассматриваются роль письменной речи и письма, а также применение технологий критического мышления для активизации познавательной деятельности обучающихся и осознанного использования лексики в процессе коммуникации.
MODERN MECHANISMS FOR MONITORING REGIONAL DEVELOPMENT IN THE CONTEXT OF DIGITAL ECONOMY
This article examines approaches to enhancing the mechanisms for monitoring regional development within the framework of the digital economy. The study analyzes the system of indicators used to assess the socio-economic development of regions and explores the potential of digital technologies in strengthening monitoring processes. Particular attention is given to the application of modern information technologies, including big data analytics, geographic information systems (GIS), and e-government platforms, as effective tools for improving the management of regional development. The findings of the study offer practical recommendations aimed at optimizing regional monitoring systems and promoting the efficient use of digital data to support informed and timely decision-making processes
АЛЬТЕРНАТИВНЫЕ МЕТОДЫ КРЕДИТНОГО СКОРИНГА ДЛЯ НАСЕЛЕНИЯ БЕЗ БАНКОВСКОЙ ИСТОРИИ В УЗБЕКИСТАНЕ
В условиях стремительной цифровизации финансового сектора Республики Узбекистан актуализируется проблема кредитной оценки значительной доли населения, не имеющей формализованной банковской истории. Традиционные методы кредитного скоринга, основанные исключительно на данных бюро кредитных историй, исключают из сферы финансовых услуг миллионы потенциально платёжеспособных граждан. В статье проводится комплексный анализ альтернативных источников данных для кредитного скоринга, включая данные телекоммуникационных операторов, историю коммунальных платежей, транзакционную активность в мобильных платёжных системах и цифровой след пользователей. Исследуется международный опыт применения альтернативного скоринга в развивающихся странах и возможности его адаптации к специфике узбекского рынка. Предложена концептуальная модель интегрированной скоринговой системы с использованием методов машинного обучения, а также обоснованы рекомендации по формированию регуляторной среды и институциональной инфраструктуры для внедрения альтернативного кредитного скоринга в Узбекистане. Результаты исследования свидетельствуют о том, что применение альтернативных данных способно повысить точность кредитной оценки на 15–25 % и расширить охват населения финансовыми услугами на 30–40 %.
SHAHAR EKOLOGIYASI: SHAHAR EKOTIZIMLARI VA BARQAROR RIVOJLANISH
Shahar hududlarining jadal kengayishi tabiiy muhit va inson jamiyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatuvchi chuqur ekologik o‘zgarishlarga olib kelmoqda. Shaharlar rivojlanib borar ekan, ular qurilgan inshootlar, tabiiy resurslar va inson faoliyati o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir asosida shakllanadigan murakkab shahar ekotizimlariga aylanadi. Ushbu maqolada “shahar ekologiyasi” tushunchasi ilmiy jihatdan tahlil qilinib, shahar makonlarida inson va ekologik tizimlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yoritiladi. Shuningdek, urbanizatsiya jarayonida yuzaga keladigan muammolar va imkoniyatlar biologik xilma-xillikni saqlash, resurslarni samarali boshqarish, iqlim o‘zgarishi hamda barqaror rivojlanish nuqtai nazaridan ko‘rib chiqiladi. Maqolada ekologik muvozanat, chidamlilik va atrof-muhitni muhofaza qilish tamoyillariga asoslangan shaharlarni loyihalash strategiyalari, jumladan, yashil infratuzilma, shahar qishloq xo‘jaligi va barqaror shaharsozlikning ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot yakunida shahar ekologiyasini rivojlantirishda fanlararo yondashuvni kuchaytirish zarurligi ta’kidlanadi hamda ekologlar, shaharsozlar, me’morlar va siyosatchilar o‘rtasida samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish muhimligi asoslanadi.
CHAKANA SAVDO XIZMATLARINI KO‘RSATUVCHI KORXONALARDA SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur maqolada chakana savdo xizmatlarini ko‘rsatuvchi korxonalarda samaradorlikni oshirish masalalari xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida rivojlangan davlatlarda chakana savdo sohasida qo‘llanilayotgan zamonaviy boshqaruv, logistika va marketing yondashuvlari o‘rganilib, ularni mamlakatimiz chakana savdo korxonalari faoliyatiga moslashtirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Shuningdek, elektron savdo va xizmat ko‘rsatish madaniyatini rivojlantirish orqali samaradorlikni oshirish yo‘llari bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan
KUZATUV KENGASHI XUSUSIYATLARINING KORPORATIV BOSHQARUV SAMARADORLIGIGA TA’SIRI: NAZARIY VA KONSEPTUAL YONDASHUV
Ushbu maqolada kuzatuv kengashi xususiyatlari (diversifikatsiya, hajm, mustaqillik) va korporativ boshqaruv samaradorligi o‘rtasidagi munosabat nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot konseptual yondashuvga asoslangan bo‘lib, so‘nggi 5–7 yillik ilmiy ishlar tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, diversifikatsiya, optimal hajm va mustaqillik korporativ boshqaruv samaradorligini oshirish orqali investor ishonchi, tashqi investitsiya oqimi hamda korxona qiymati kabi tashqi natijalarga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Taklif etilgan konseptual model keyingi empirik tadqiqotlar uchun hamda O‘zbekiston sharoitida qo‘llash uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH NATIJALARI NODAVLAT NOTIJORAT TASHKILOTLARI FAOLIYATINI BOSHQARISHDA MUHIM AMALIY AHAMIYAT
Mazkur maqolada nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) faoliyatini boshqarishda ekonometrik modellashtirishning amaliy ahamiyati tadqiq etiladi. Tadqiqot jarayonida NNT faoliyatining asosiy ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar statistik va ekonometrik usullar yordamida tahlil qilindi. Jumladan, moliyaviy resurslar, inson kapitali hamda amalga oshirilayotgan loyihalarning samaradorlik darajasi o‘rtasidagi ta’sir omillari aniqlangan. Tadqiqot natijalari NNT faoliyatini samarali boshqarish, resurslardan oqilona foydalanish va ijtimoiy ta’sirni oshirishda ekonometrik yondashuvlarning muhimligini asoslab beradi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA TIJORAT BANKLARINING O‘RNI
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda tijorat banklarining roli tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida bank xizmatlarini raqamlashtirish jarayoni, fintech texnologiyalarining joriy etilishi hamda ularning tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, raqamli bank xizmatlari orqali moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish masalalari yoritildi. Tadqiqot natijalari tijorat banklarining raqamli transformatsiyasi kichik biznes rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi
SANOAT KORXONALARINING HUDUDLAR KESIMIDAGI RIVOJLANISH TENDENSIYALARINI STATISTIK TAHLIL QILISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida sanoat korxonalarining hududlar kesimidagi rivojlanish tendensiyalari statistik tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda 2010–2025-yillar davomida ro‘yxatdan o‘tgan va faoliyat yuritayotgan korxonalar soni, ularning hududiy taqsimoti hamda o‘sish dinamikasi tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sanoat korxonalarining soni sezilarli darajada oshgan bo‘lsa-da, hududlar o‘rtasida rivojlanish darajasida tafovutlar mavjud. Ayniqsa, Toshkent shahri, Toshkent viloyati va Samarqand viloyatlarida yuqori o‘sish sur’atlari kuzatilgan bo‘lsa, ayrim hududlarda o‘sish nisbatan past bo‘lgan. Tadqiqot natijalari hududiy iqtisodiy siyosatni takomillashtirish va sanoatni muvozanatli rivojlantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi
OʻZBEKISTONDA XIZMATLAR EKSPORTINI RIVOJLANTIRISHNING EKOLOGIK JIHATLARI
Bugungi kunda mamlakat eksportining qariyb 30 foizi xizmatlar eksportiga toʻgʻri kelmoqda. Ayniqsa, turizm va transport xizmatlarining ulushi yuqori boʻlib, har ikki soha ekologik oqibatlarining yuqori ekani bilan ajralib turadi. Maqolada eksport hajmini cheklamagan holda sohaning atrof-muhit uchun salbiy taʼsiri kamaytirish imkoniyatlari horij tajribasi asosida oʻrganib chiqilgan.
INKLYUZIV TAʼLIMNI MOLIYALASHTIRISHNING XALQARO MODELLARI VA ULARNING SAMARADORLIGI
Maqolada inklyuziv taʼlimni moliyalashtirishning xalqaro tajribasi va uning samaradorligi tahlil qilinadi. BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlari va Salamanka deklaratsiyasi kabi xalqaro hujjatlar barcha bolalar uchun teng va sifatli taʼlimni taʼminlash zarurligini taʼkidlaydi. Tadqiqotda inklyuziv taʼlimni moliyalashtirishning asosiy modellari, jumladan, kiruvchi moliyalashtirish (input funding), jarayonga asoslangan moliyalashtirish (throughput funding) va natijaga asoslangan moliyalashtirish (output funding) mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) mamlakatlari tajribasi asosida inklyuziv taʼlimning iqtisodiy samaradorligi koʻrib chiqilgan.
SANOAT KORXONALARIDA “YASHIL” TRANSFORMATSIYA JARAYONINING XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada “yashil” transformatsiyani amalga oshirishning nazariy, institutsional va amaliy jihatlari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda global ekologik muammolar, xususan, iqlim o‘zgarishi, resurslar tanqisligi va atrofmuhit degradatsiyasi sharoitida iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishda “yashil” iqtisodiyot modelining ahamiyati asoslab berilgan. O‘zbekiston misolida davlat siyosati va strategik dasturlar, jumladan, 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasi hamda “O‘zbekiston–2030” strategiyasi doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilindi. Shuningdek, maqolada “yashil” transformatsiyaning asosiy yo‘nalishlari — qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, sanoatni ekologik modernizatsiya qilish, resurs samaradorligini oshirish, chiqindilarni boshqarish va “yashil” moliyalashtirish mexanizmlarini joriy etish masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, “yashil” transformatsiya iqtisodiy o‘sish va ekologik barqarorlik o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish hamda uzoq muddatli barqaror rivojlanishga erishishda muhim omil hisoblanadi. Maqolada aniqlangan muammolar, jumladan, moliyaviy resurslar cheklanganligi, texnologik qaramlik, institutsional muhitning yetarli darajada rivojlanmaganligi va ekologik madaniyat darajasining pastligi tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TO‘QIMACHILIK SANOATI MAHSULOTLARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI TA’MINLASH
Ushbu maqolada to‘qimachilik sanoati korxonalarida sifat menejmenti tizimini joriy etish asosida to‘qimachilik mahsulotlari raqobatbardoshligini ta’minlash masalalari o‘rganilgan.
MAIN DIRECTIONS FOR DEVELOPING SOCIAL ENTREPRENEURSHIP IN THE REGION
This study examines the theoretical foundations and key development directions of social entrepreneurship within a modern social-oriented market economy. The research analyzes models such as public-private partnerships, hybrid and inclusive business models, social franchising, corporate social responsibility, and digital social services. The findings highlight the role of social entrepreneurship in creating social value, improving quality of life, and strengthening human capital. The study also identifies the importance of coordinated interaction among the state, business, civil society, and technology in ensuring sustainable development
THE IMPORTANCE OF MARKETING COMMUNICATIONS IN THE SERVICES SECTOR
In this article, we examine the role and importance of marketing communications in the development of the service sector in the modern economy. Particular attention is paid to the impact of integrated marketing communications on developing competitive advantages for service companies, increasing customer loyalty, and improving service quality. We analyze the main tools of communications policy, including advertising, public relations, digital marketing, and direct communications with consumers. Based on this analysis, we propose areas for improving marketing communications aimed at enhancing the performance of service sector organizations
AHOLI DAROMADLARINI OSHIRISH — ICHKI TALABNI RAGʻBATLANTIRISH VA KAMBAGʻALLIKNI QISQARTIRISH OMILI.
Mazkur maqolada aholi daromadlarini oshirishning milliy iqtisodiyot rivojlanishi, ichki talabni rag‘batlantirish va kambag‘allikni qisqartirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda aholi daromadlarining shakllanish manbalari, ularning iqtisodiy o‘sish, bandlik darajasi va ichki bozor rivojlanishiga ta’siri ilmiy jihatdan o‘rganilgan. Shuningdek, mamlakatda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va ijtimoiy himoya mexanizmlarining aholi daromadlarini oshirishdagi roli tahlil etilgan. O‘zbekistonda aholi daromadlari dinamikasi va mehnat resurslari o‘sishi asosida iqtisodiy faollikning kengayishi ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijasida aholi daromadlarini oshirish orqali ichki bozor talabini kuchaytirish, ishlab chiqarishni rag‘batlantirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bo‘yicha ilmiy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan.
BIZNES JARAYONLARINI MODELLASHTIRISH VA ULARNI QO‘LLASHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI
Mazkur maqola biznes jarayonlarini modellashtirishning nazariy-uslubiy asoslarini chuqur o‘rganishga bag‘ishlangan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalar faoliyatining samaradorligi ko‘p jihatdan biznes jarayonlarini to‘g‘ri tashkil etish, ularni tahlil qilish va modellashtirish darajasiga bog‘liqdir. Maqolada biznes jarayonlari tushunchasi, ularning iqtisodiy ahamiyati, modellashtirish metodlari hamda zamonaviy boshqaruv tizimlarida qo‘llanishi keng yoritilgan. Tadqiqot jarayonida biznes jarayonlarini modellashtirishning asosiy metodologik yondashuvlari, jumladan BPM (Business Process Management), biznes jarayonlarini qayta tashkil etish (Business Process Reengineering), tizimli yondashuv hamda raqamli transformatsiya konsepsiyalari tahlil qilindi. Shuningdek, BPMN diagrammalari, UML modellari va boshqa grafik vositalarning amaliy qo‘llanilish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, biznes jarayonlarini modellashtirish korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirish, resurslardan foydalanishni optimallashtirish, strategik qarorlar qabul qilish jarayonini takomillashtirish hamda tashkilotning raqobatbardoshligini oshirishda muhim ahamiyatga ega
KORXONADA RAQAMLI IQTISODIYOTNI JORIY ETISHNING IQTISODIY AHAMIYATI
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi korxonalar faoliyatida chuqur tarkibiy o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Mazkur maqolada korxona darajasida raqamli iqtisodiyotni joriy etishning ko‘p qirrali iqtisodiy ahamiyati nazariy va empirik yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot uch asosiy nazariy poydevorga tayanadi: Barney (1991) tomonidan ishlab chiqilgan resursga asoslangan ko‘rinish (Resource-Based View, RBV) nazariyasi raqamli aktivlarning qiymatlilik, noyoblik, taqlid qilib bo‘lmaslik va o‘rnini bosib bo‘lmaslik (VRIN) mezonlariga muvofiqligini asoslaydi. Teece, Pisano va Shuen (1997) tomonidan ishlab chiqilgan dinamik qobiliyatlar modeli esa korxonalarning o‘zgaruvchan texnologik muhitga moslashish va raqobat ustunligini saqlab qolish mexanizmlarini izohlaydi. Porter (1985) qiymat zanjiri modeli esa raqamli texnologiyalar yordamida qo‘shimcha qiymat yaratish imkoniyatlarini ochib beradi. Empirik tahlil O‘zbektelekom AJ misolida amalga oshirilib, raqamli transformatsiyaning moliyaviy (EBITDA, daromad o‘sishi), operatsion (mehnat unumdorligi, avtomatlashtirish darajasi) va strategik (raqamli yetuklik indeksi, bozor ulushi) ko‘rsatkichlarga ta’siri baholandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, infratuzilma investitsiyalari va EBITDA o‘rtasida yuqori darajadagi ijobiy korrelyatsiya (r = 0.99) mavjudligi aniqlandi. TM Forum DMM v5.0 standarti asosida kompaniyaning 3.18/5.0 balllik raqamli yetuklik darajasi Markaziy Osiyo mintaqasida yuqori ko‘rsatkichlardan biri ekanligi qayd etildi. Tadqiqot natijalari raqamli transformatsiyani korxona rivojlanishining muhim strategik omili sifatida ko‘rib chiqish zarurligini asoslaydi hamda uning iqtisodiy samaradorlikni oshirishdagi ahamiyatini tasdiqlaydi
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI: BUXORO VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya sharoitida Buxoro viloyatidagi xizmat ko‘rsatish korxonalarida boshqaruv samaradorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda xizmatlar sohasining hududiy iqtisodiyotdagi o‘rni, bozor xizmatlari hajmi, aholi jon boshiga ko‘rsatilgan xizmatlar dinamikasi hamda xizmat turlari bo‘yicha tarkibiy o‘zgarishlar rasmiy statistik ma’lumotlar asosida baholangan. Shuningdek, raqamli transformatsiyaning boshqaruv samaradorligiga ta’siri, xususan, biznes jarayonlarini avtomatlashtirish, mijozlar bilan ishlashni raqamlashtirish, ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish va xodimlarning raqamli kompetensiyalarini oshirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijasida Buxoro viloyati misolida boshqaruv samaradorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari aniqlanib, ilmiyamaliy takliflar ishlab chiqilgan.
XALQARO MOLIYA INSTITUTLARI MOLIYAVIY MAHSULOTLARI VA ULARNING O‘ZBEKISTON IQTISODIY RIVOJLANISHIDAGI ROLI
Mazkur maqolada xalqaro moliya institutlarining zamonaviy global moliya tizimidagi o‘rni, ularning asosiy funksiyalari hamda rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishidagi ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki hamda Xalqaro valuta jamg‘armasi kabi yetakchi xalqaro moliyaviy institutlarning faoliyati, moliyaviy mahsulotlari va O‘zbekiston Respublikasi bilan hamkorlik yo‘nalishlari o‘rganildi. Shuningdek, ushbu institutlar tomonidan taqdim etilayotgan moliyaviy resurslar, grantlar, imtiyozli kreditlar va texnik maslahatlarning mamlakat iqtisodiyotini modernizatsiya qilish, infratuzilmani rivojlantirish, ijtimoiy sohalarni takomillashtirish hamda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi roli yoritib berildi. Tadqiqot natijalari xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni yanada rivojlantirish, moliyaviy boshqaruv samaradorligini oshirish hamda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA IQTISODIY O‘SISH VA MEHNAT BOZORI KO‘RSATKICHLARINING DINAMIKASI
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida iqtisodiy o‘sish va mehnat bozori ko‘rsatkichlarining o‘zaro bog‘liqligi kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida yalpi ichki mahsulot (YAIM) o‘sish sur’atlari, bandlik darajasi hamda mehnat resurslari dinamikasi rasmiy statistik ma’lumotlar asosida o‘rganildi. Tahlil natijalari iqtisodiy o‘sish va mehnat bozori ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi nisbatlarni umumiy makroiqtisodiy qonuniyatlar, xususan, Okun qonuni doirasida izohlash imkonini berdi. Aniqlanishicha, YAIM o‘sish sur’atlari va bandlik darajasi o‘rtasida muayyan bog‘liqlik mavjud bo‘lib, uning kuchi va xarakteri iqtisodiyotning tarkibiy xususiyatlariga bog‘liq ravishda farqlanadi. Shuningdek, mehnat bozorida kuzatilayotgan asosiy tendensiyalar tizimli tahlil qilindi. Tadqiqot yakunida iqtisodiy o‘sishning mehnat bozoriga ta’sirini kuchaytirish, bandlik sifatini oshirish hamda mehnat resurslaridan samarali foydalanishni ta’minlashga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
FOYDALANUVCHI SADOQATINI SHAKLLANTIRISHNING MARKETING VA NEYROMARKETING MEXANIZMI SIFATIDA GEYMIFIKATSIYA ELEMENTLARINI QO‘LLASH: DODO PIZZA MOBIL ILOVASI MISOLIDA EMPIRIK TAHLIL
Ushbu tadqiqotda Dodo Pizza tarmog‘i mobil ilovasidagi geymifikatsiya elementlarining foydalanuvchi sodiqligiga ta’siri o‘rganildi. Ilovadagi “bashnya” mini-o‘yini (harakatlanuvchi pitsa qutilaridan minorani qurish), “dodkoin” virtual valyutasi va ularni jamg‘arib bepul mahsulotlar olish kabi mexanizmlarning foydalanuvchi motivatsiyasi va xulq-atvoriga ta’siri tahlil qilindi. Nazariy adabiyotlar va amaliy kuzatuvlar asosida geymifikatsiya dopamin mukofot tizimini faollashtirib, foydalanuvchilarning ilovaga qaytish tez-tezligini oshirishi ko‘rsatildi. Dodo Pizza ilovasidagi o‘yin foydalanuvchilarni buyurtma kutish vaqtida band qilib, vaqtni sezilarli qisqartiradi va kutishdan oladigan taassurotni yaxshilaydi. Status darajalari va kvestlar kabi elementlar esa raqobat ruhini kuchaytirib, foydalanuvchini platformada faolroq bo‘lishga undaydi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, geymifikatsion o‘yinda qatnashgan foydalanuvchilarning haftalik faolligi va takroriy xarid qilish ehtimoli sezilarli oshgan (masalan, 30 kunlik qayta xarid darajasi geymifikatsiyasiz guruhdagi 30%dan geymifikatsiyali guruhda 45%gacha). Natijalar O‘zbekiston sharoitida raqamli sodiqlik dasturlarini takomillashtirish uchun ilmiy va amaliy ko‘rsatmalar beradi
KORXONADA XODIMLARNI BOSHQARISHNING TASHKILIY MEXANIZMLARINI SHAKLLANTIRISH
Maqolamizda korxonada xodimlarni boshqarishning tashkiliy mexanizmlari va ularning samaradorlikka ta’siri tahlil qilinadi. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida inson resurslarini boshqarishning ahamiyati ortib borayotganligi sababli, boshqaruvning asosiy elementlari- tashkiliy tuzilma, mehnatni taqsimalsh, motivatsiya tizimi, nazorat va baholash, kommunikatsiya hamda kadrlarni rivojlantirish mexanizmlari ilmiy jihatdan o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tashkiliy tuzilma, motivatsiya, nazorat va kommunikatsiya tizimlarining uyg‘unlashuvi korxona faoliyati samaradorligini oshirishi aniqlangan.Shuningdek, maqolada O‘zbekiston korxonalarida mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
TIKUV-TRIKOTAJ KORXONALARIDA XODIMLAR MOTIVATSIYASI VA MEHNAT UNUMDORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada tikuv-trikotaj korxonalarida inson kapitalini samarali boshqarish hamda xodimlar motivatsiyasi orqali mehnat unumdorligini oshirish masalalari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida xodimlarni rag‘batlantirishning moddiy va nomoddiy mexanizmlari, ularning ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri hamda tikuv-trikotaj sanoatida qo‘llanilayotgan zamonaviy boshqaruv yondashuvlari ilmiy asosda o‘rganildi. Shuningdek, O‘zbekiston tikuvtrikotaj sanoatining rivojlanish dinamikasi, eksport salohiyati va bandlik darajasi statistik ma’lumotlar asosida baholandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, xodimlarni samarali motivatsiya qilish, ularning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish hamda qulay mehnat sharoitlarini yaratish ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va korxonalar raqobatbardoshligini kuchaytirishda muhim omil hisoblanadi
KUZATILMAYDIGAN IQTISODIYOT TUSHUNCHASI, SHAKLLARI, TURLARI VA YUZAGA KЕLISH OMILLARI
Mazkur maqolada kuzatilmaydigan iqtisodiyot tushunchasi, uning shakllari, turlari va shakllanish omillari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida xorijiy iqtisodchi olimlar Edgar Feyg, F. Shnayder, E. de Soto, T.I. Koryagina, K. Januzakov hamda mahalliy olimlar A. Vahobov, A. Abdullayev, B. Xodiyev va Sh. Elmurodovlarning ilmiy qarashlari tahlil qilindi. Shuningdek, O‘zbekiston va jahon iqtisodiyotida kuzatilmaydigan iqtisodiyotning hozirgi holati va tendensiyalari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijasida kuzatilmaydigan iqtisodiyotning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari hamda uni kamaytirish bo‘yicha amalga oshirilishi lozim bo‘lgan chora-tadbirlar yuzasidan taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi
NODAVLAT OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA XARAJATLAR SMETASI VA SHTATLAR JADVALINI SHAKLLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada nodavlat oliy ta’lim muassasalarida buxgalteriya hisobini tashkil qilishning xususiyatlari, davlat oliy ta’lim tashkilotlarida daromadlar va xarajatlar smetasining iqtisodiy mohiyati, uning tutgan o‘rni shtatlar jadvalini shakllantirishning belgilangan me’yoriy asoslari va nodavlat oliy ta’lim tashkilotlarida xarajatlar smetasi va shtatlar jadvalini shakllantirishning uslubiy jihatlari yoritilgan
РАЗВИТИЕ, РИСКИ, ОБЕСПЕЧЕНИЕ УСТОЙЧИВОСТИ ТУРИСТИЧЕСКОЙ ОТРАСЛИ УЗБЕКИСТАНА В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ
Статья посвящена анализу устойчивости и развития туристической отрас-ли Узбекистана в современных условиях региональной геополитической нестабильности. Проведён анализ динамики туристических потоков в постпандемийный период. Оценены факторы безопасности и экономиче-ские последствия глобальных и региональных процессов. Выявлены меры государственной адаптации, включая диверсификацию туристических рынков, цифровизацию туристических услуг и повышение стандартов без-опасности. Рассмотрены новые возможности для развития внутреннего и регио-нального туризма. Сформирован прогноз развития отрасли на 2026–2027 годы. Предложены практические рекомендации для органов государ-ственной власти, бизнеса и международных организаций
KOMPANIYALARNING FOND BOZORIDAGI ISHTIROKINI RAG‘BATLANTIRISH AHAMIYATI
Ushbu maqolada kompaniya va tashkilotlarning fond bozorida ishtirokini rag‘batlantirish mexanizmlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda fond bozorining iqtisodiy o‘sish, investitsion faollik va kapital resurslarini samarali taqsimlashdagi roli yoritiladi. Xususan, institutsional islohotlar, huquqiy ishonchlilik va investor himoyasi mexanizmlarining kapital bozoriga ishonchni oshirishdagi ahamiyati asoslab beriladi. Shuningdek, soliq imtiyozlari va moliyaviy rag‘batlantirish choralarining korporativ subyektlarni IPO va listing jarayonlariga jalb etishdagi ta’siri ko‘rib chiqiladi. Maqolada ESG standartlari va barqaror moliyalashtirish tamoyillarining joriy etilishi kompaniyalarning investitsion jozibadorligini oshirishi hamda uzoq muddatli kapital oqimini ta’minlashi ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Raqamlashtirish jarayonlari, xususan, raqamli moliya va fintech yechimlari kapital harakatchanligini kuchaytirishi va bozor infratuzilmasini takomillashtirishi ta’kidlanadi. Moliyaviy inkluzivlik siyosati esa kichik va o‘rta biznes subyektlarining fond bozoriga kirishini kengaytiruvchi muhim omil sifatida baholanadi
GLOBALLASHUV SHAROITIDA INTELLEKTUAL TA’MINOT ZANJIRI TEXNOLOGIYALARINING XALQARO TADBIRKORLIKDAGI O‘RNI
Globallashuv sharoitida xalqaro savdo munosabatlarining jadal rivojlanishi tadbirkorlik subyektlaridan ta’minot zanjirlarini boshqarishda sifat jihatidan yangi yondashuvlarni talab etmoqda. Ushbu maqolada globallashuv sharoitida tadbirkorlik faoliyatida xalqaro savdo munosabatlarini rivojlantirishning strategik omili sifatida intellektual texnologiyalarning xalqaro ta’minot zanjirlaridagi barqaror raqobatbardoshlikka ta’siri o‘rganilgan. Maqolada mijozga yo‘naltirilganlik, raqamli logistika, axborot oqimlarini integratsiyalash, boshqaruv innovatsiyalari, inson kapitalini rivojlantirish, texnologik konvergensiya hamda xalqaro hisob-kitoblarda raqamli valyutaning istiqbolli o‘rni asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, intellektual texnologiyalarni ta’minot zanjirlarining beshta asosiy jarayoniga — rejalashtirish, xarid qilish, ishlab chiqarish, taqsimlash va qaytarish — integratsiyalash globallashuv sharoitida tadbirkorlik subyektlarining xalqaro savdo munosabatlarini kengaytirish va barqaror raqobat mavqeini mustahkamlashning ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi
HUDUD IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISHDA MAHALLIY DAVLAT HOKIMIYATI ORGANLARINING INSTITUTSIONAL SALOHIYATI: NAZARIY TALQIN VA YAPONIYA, GERMANIYA, XITOY TAJRIBASI
Maqolada hudud iqtisodiyotini rivojlantirishda mahalliy davlat hokimiyati organlarining institutsional salohiyati nazariy va qiyosiy jihatdan tahlil qilingan. Yaponiya, Germaniya va Xitoy tajribasi asosida mahalliy organlarning huquqiy avtonomiyasi, moliyaviy mustaqilligi, ma’muriy salohiyati hamda iqtisodiy jarayonlarni muvofiqlashtirish imkoniyatlari o‘rganilgan. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, mahalliy hokimiyatning institutsional salohiyati investitsiya muhitini yaxshilash, infratuzilmani rivojlantirish va hududiy raqobatbardoshlikni oshirishda muhim omil hisoblanadi. Shuningdek, O‘zbekistonda mahalliy organlarning iqtisodiy vakolatlarini kengaytirish, moliyaviy bazasini mustahkamlash hamda natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv mexanizmlarini rivojlantirish zarurligi asoslab berilgan
О‘ZBEKISTОNDА АHОLI BАNDLIGINI ОSHIRISH VА MEHNАT FАОLIYАTI UNUMDОRLIGINING IQTISОDIY YUKSАLISHDАGI О‘RNI
Maqolada aholi bandligini oshirish maqsadida mamlakatimizda iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirish yo‘nalishida bosqichma-bosqich hamda izchil amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilingan. Aholining ish bilan bandlik darajasini oshirish va shu orqali turmush farovonligini yuksaltirish hududlarda faoliyat yuritayotgan mehnat bozori infratuzilmasining samaradorligi bilan uzviy bog‘liqligi asoslab berilgan. Bozor iqtisodiyoti munosabatlari chuqurlashib borayotgan sharoitda mehnat bozori infratuzilmasi tarkibiy o‘zgarishlar va innovatsiyalar asosida takomillashayotgani ko‘rsatib o‘tilgan. Mazkur jarayonlarni ilmiy-nazariy jihatdan o‘rganish va umumlashtirish dolzarb ilmiy vazifa sifatida baholanadi.
TURIZM SOHASIDA HAYOT SUGʻURTASI TIZIMINING IQTISODIY-HUQUQIY ASOSLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: XALQARO TAJRIBA VA MILLIY AMALIYOT
Maqolada hayot sugʻurtasini rivojlantirish va uning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan asosiy jihatlar tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida hayotni sugʻurta qilish sohasidagi sugʻurta mukofotlari va sugʻurta toʻlovlariga oid statistik maʼlumotlar, amalda boʻlgan va yangi tuzilgan shartnomalar holati koʻrib chiqilgan. Shu bilan birga, jahonning rivojlangan davlatlaridagi tajriba oʻrganilgan boʻlib, hayot sugʻurtasiga beriladigan soliq imtiyozlari va ularning sugʻurta bozorini rivojlantirishdagi roli tahlil qilingan. Xorijiy tajriba asosida sugʻurta mukofotlari va toʻlovlarini optimallashtirish, sugʻurta mahsulotlarini diversifikatsiya qilish, shuningdek aholining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari mamlakatimiz hayot sugʻurtasi sohasini modernizatsiya qilish va xalqaro standartlarga moslashtirish imkonini beradi.
MADANIYAT SOHASI MUASSASALARINI AUDITDAN OʻTKAZISHNING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur ilmiy ishda madaniyat sohasi muassasalarini auditdan o‘tkazishning xorijiy mamlakatlar tajribasi o‘rganilgan va tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida rivojlangan davlatlarda qo‘llanilayotgan audit tizimlari, xususan moliyaviy audit, muvofiqlik auditi va natijadorlik auditining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Shuningdek, audit jarayonida qo‘llanilayotgan zamonaviy yondashuvlar — riskka asoslangan audit, raqamli audit va KPI tizimlari tahlil qilingan. Olingan natijalar asosida O‘zbekiston sharoitida madaniyat muassasalarini auditdan o‘tkazish tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA ALOQA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHNING DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISH ASOSIY YO‘NALISHLARI
Mazkur ilmiy ishda raqamli iqtisodiyot sharoitida aloqa xizmatlarini rivojlantirishning davlat tomonidan tartibga solishning asosiy yo‘nalishlari o‘rganilgan. Tadqiqotda aloqa xizmatlari bozorining zamonaviy holati, rivojlangan mamlakatlar tajribasi hamda davlat tartibga solish mexanizmlarining samaradorligi tahlil qilingan. Xususan, bozorni liberallashtirish, raqobat muhitini shakllantirish, infratuzilmani rivojlantirish, universal xizmatlar, kiberxavfsizlik va raqamli texnologiyalarni joriy etish masalalari yoritilgan. Olingan natijalar asosida O‘zbekiston sharoitida aloqa xizmatlarini rivojlantirish va tartibga solishni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
KORXONALARDA MARKETING MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISHNING IQTISODIY MOHIYATI VA AHAMIYATI (BUXORO VILOYATI KORXONALARI MISOLIDA).
Mazkur maqolada Buxoro viloyati korxonalari misolida marketing mexanizmini takomillashtirishning iqtisodiy mohiyati va amaliy ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida hudud korxonalarining marketing faoliyatining hozirgi holati kompleks o‘rganilib, mavjud muammolar aniqlangan hamda marketing mexanizmini takomillashtirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ishda korrelyatsion-regressiya tahlili, SWOT-tahlil hamda solishtirma tahlil usullaridan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari marketing mexanizmini takomillashtirish korxonalar raqobatbardoshligini o‘rtacha 23–38 foizga oshirishini va eksport salohiyatini sezilarli darajada kengaytirishini ko‘rsatadi.
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA ISH BILAN BANDLIKNI RIVOJLANTIRISHNING INSTITUTSIONAL VA IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining 2019–2030-yillarga mo‘ljallangan “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” doirasida amalga oshirilayotgan tarkibiy islohotlarning mehnat bozori va kadrlar siyosatiga ta’siri tahlil qilinadi. Global energetika inqirozi, resurslar cheklanganligi va xalqaro savdodagi ekologik talablarning kuchayishi sharoitida barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning asosiy omili sifatida an’anaviy bandlik modelidan yuqori samaradorlikka ega “yashil bandlik” modeliga o‘tish zaruriyati asoslab beriladi. Tadqiqotda O‘zbekiston mehnat bozorida “yashil ko‘nikmalar” defitsiti va institutsional infratuzilmaning yetarli darajada moslashmaganligi muammolari aniqlangan. Shuningdek, “Issiqxona gazlarining chiqarilishini cheklash to‘g‘risida”gi Qonunning joriy etilishi natijasida iqtisodiyot subyektlari zimmasiga yuklanayotgan yangi malaka talablari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mavjud bandlik mexanizmlarining yetarlicha rag‘batlantiruvchi xususiyatga ega emasligi tarkibiy ishsizlik xavfini kuchaytiradi va global raqobatbardoshlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
ERKIN IQTISODIY ZONALAR UCHUN RAQAMLI BOSHQARUV VA INVESTITSIYA MONITORINGINING MUALLIFLIK MODELI
Mazkur tadqiqotda erkin iqtisodiy zonalarda (EIZ) investitsiya monitoringining nazariy-uslubiy asoslari va xalqaro modellari qiyosiy tahlil qilindi. UNCTAD, OECD va World Bank yondashuvlarining afzalliklari hamda ularni EIZ sharoitiga moslashtirish zarurati asoslab berildi. Tadqiqot jarayonida real vaqt monitoringi va institutsional koordinatsiya muammolari aniqlanib, ularni bartaraf etish yo‘nalishlari taklif etildi. Raqamli texnologiyalar, jumladan Big Data va sun’iy intellekt asosida investitsiya monitoringini takomillashtirish imkoniyatlari yoritildi. Natijada EIZlar uchun raqamli boshqaruv va investitsiya monitoringining integratsiyalashgan mualliflik modeli ishlab chiqildi.
IQTISODIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA BUXGALTERIYA VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Ushbu maqolada iqtisodiyotda raqamli texnologiyalardan izchil foydalanishning natijalari bo‘yicha ilmiy mulohazalar va tadqiqot xulosalari umumlashtirilgan. Raqamli iqtisodiyot deganda raqamli texnologiyalar, jumladan internet, sun’iy intellekt, bulutli hisoblash va blokcheyn asosida boshqariladigan iqtisodiy faoliyat tushuniladi. Texnologiyalar rivojlanishda davom etar ekan, raqamli iqtisodiyot biznes, moliya va jamiyat kelajagini shakllantirmoqda. Innovatsiyalarni joriy etish va u bilan bog‘liq muammolarni hal qilish barqaror raqamli transformatsiyaning muhim omili hisoblanadi. Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyot so‘nggi yillarda hukumat tashabbuslari, internet qamrovining kengayishi hamda fintech va elektron tijorat sektorlarining rivojlanishi ta’sirida jadal sur’atlarda rivojlanmoqda. Davlat tomonidan texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash orqali kuchli raqamli iqtisodiyotni shakllantirish yo‘lida sezilarli natijalarga erishilmoqda. Agar infratuzilma, ta’lim va normativ-huquqiy baza takomillashtirilsa, mamlakat mintaqaviy raqamli markazga aylanish salohiyatiga ega.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ИНСТИТУЦИОНАЛЬНОЙ СРЕДЫ ДЛЯ РАЗВИТИЯ МАЛОГО БИЗНЕСА И ЧАСТНОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА В УЗБЕКИСТАНЕ
Настоящая статья посвящена анализу развития малого бизнеса и частного предпринимательства в Узбекистане. В статье подробно изучаются возможности и перспективы интеграции МБЧП в фондовый рынок Узбекистана, выявляются регуляторные особенности и процедуры, а также формулируются рекомендации по совершенствованию институциональной среды для активизации участия малого бизнеса в биржевой торговле
THE ADDITIONALITY GAP: EVALUATING THE SYNERGY BETWEEN GREEN FINANCE AND MACROECONOMIC STABILITY IN EMERGING ECONOMIES
This article examines the structural efficiency and "additionality" of green finance instruments in emerging economies. Utilizing a triangulated case-study design, the research analyzes primary data from the 2024–2026 issuance cycles of Uzbekistan (Agrobank), India, and Brazil. By adapting the Ramsey-Cass-Koopmans (RCK) growth model and applying the Matching Bond Method, the study quantifies the "Financial Greenium" (γ) and its impact on the marginal product of green capital (k_g). Results indicate a significant greenium of 5.2–6.0 bps in mature markets like India, whereas Uzbekistan exhibits a 62.45% refinancing rate, highlighting a persistent additionality gap. The findings suggest that while green bonds effectively mobilize capital, long-term macroeconomic growth requires a strategic shift toward Greenfield project financing and standardized transparency frameworks to stabilize the sustainability multiplier (σ).
AHOLINI IJTIMOIY HIMOYA QILISH TIZIMIDA SUN’IY INTELLEKT: O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA JORIY ETISH IMKONIYATLARI VA XIZMATLAR SIFATINI OSHIRISH MASALALARI
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida aholini ijtimoiy himoya qilish tizimiga sun’iy intellektni joriy etishning institutsional imkoniyatlari, amaliy salohiyati va tizimli cheklovlari tahlil qilinadi. Tadqiqot xalqaro tajriba, qiyosiy institutsional yondashuv hamda “ijtimoiy ne’matlarni aralash ishlab chiqarish” nazariyasi asosida olib borilgan. Sun’iy intellekt ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning manzilliligini oshirish, zaif xonadonlarni erta aniqlash, xizmatlarni shaxsga moslashtirish va idoralararo ma’lumotlar boshqaruvini takomillashtirish vositasi sifatida ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, algoritmlashtirish bilan bog‘liq ma’lumotlar sifati, institutsional nomuvofiqlik, diskriminatsion xatolar, shaffoflik va hisobdorlikka oid xatarlar ham yoritiladi. Maqolada O‘zbekistonda ijtimoiy himoya islohotlari sharoitida sun’iy intellektni bosqichma-bosqich, ehtiyotkor va inson markazidagi tamoyillar asosida joriy etish modeli taklif etiladi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi welfare mix nazariyasi, xalqaro raqamlashtirish amaliyoti va milliy ijtimoiy siyosat vazifalarini o‘tish iqtisodiyoti sharoitiga mos yagona tahliliy doirada birlashtirishdan iborat.
OROL BO‘YI MINTAQASIDA IQLIM O‘ZGARISHINING IJTIMOIY-IQTISODIY OQIBATLARI VA ZAIF AHOLI QATLAMLARIGA TA’SIRI.
Ushbu maqolada Orol bo‘yi mintaqasi, xususan Qoraqalpog‘iston Respublikasida iqlim o‘zgarishi ta’siridan kambag‘al va ijtimoiy jihatdan zaif aholi qatlamlarining nomutanosib ravishda ko‘proq zarar ko‘rishi muammosi ilmiystatistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Ekologik inqiroz, iqtisodiy tanazzul va ijtimoiy himoyasizlik o‘rtasidagi bog‘liqlik iqlim adolati nazariyasi ma’lumotlari asosida ko‘rib chiqiladi. Davlat siyosatini takomillashtirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
УЛУЧШЕНИЕ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ ЧЕРЕЗ ЦИФРОВИЗАЦИЮ В ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ: СИСТЕМАТИЧЕСКИЙ ОБЗОР
Данный систематический обзор анализирует влияние цифровизации на управление финансовыми рисками в промышленных предприятиях на основе рецензируемой литературы за 2015–2025 гг. Финансовые риски классифицированы как рыночные, кредитные, ликвидные, операционные и инвестиционные, интегрированные с рамками COSO ERM и ISO 31000 для оценки, как технологии вроде ИИ, больших данных, блокчейна и Интернета вещей улучшают идентификацию, оценку и обработку рисков, но могут усугублять уязвимости в развивающихся экономиках. Согласно руководству PRISMA 2020, синтезированы 17 исследований, выявившие противоречия: цифровые инструменты снижают риски за счет улучшения управления и предиктивной аналитики в развитых контекстах (например, снижение волатильности в китайском производстве), но усиливают системные и операционные риски из-за инфраструктурных и регуляторных пробелов в развивающихся регионах, таких как Россия и Узбекистан. Региональные сравнения подчеркивают более быстрый ввод ИИ в России при повышенных киберугрозах по сравнению со стабильной, государственно-ориентированной диверсификацией в Узбекистане с медленным развитием инфраструктуры
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA KIMYO SANOATI KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida kimyo sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish masalalari tadqiq etilgan. Hozirgi global iqtisodiy muhitda dekarbonizatsiya jarayonlari, energiya resurslari narxining o‘zgaruvchanligi hamda ekologik talablarning kuchayishi kimyo sanoati korxonalaridan ishlab chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilish va energiya samaradorligini oshirishni talab etmoqda. Tadqiqotda yashil energetika resurslaridan foydalanish, energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish hamda ekologik menejment tizimlarini takomillashtirish orqali korxonalarning iqtisodiy samaradorligi va bozordagi ustunligini ta’minlash mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalarida barqaror rivojlanish strategiyasini shakllantirish hamda milliy iqtisodiyotning “yashil transformatsiya” jarayonini jadallashtirishga xizmat qiladi. Shuningdek, kimyo sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan kompleks iqtisodiy model taklif etilgan
BARQAROR IQTISODIY O‘SISHNI TA’MINLASHDA “YASHIL” LIZINGNI JORIY ETISH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda “yashil” lizingning roli va uning moliyaviy mexanizmlari tadqiq etilgan. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida “yashil” lizing xizmatlari nafaqat moliyaviy vosita, balki ekologik barqarorlikni qo‘llab-quvvatlovchi muhim mexanizm ekanligi asoslab berilgan. Barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish uchun energiya samaradorligining pastligi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanmaslik, innovatsion texnologiyalar ulushining kamligi, “yashil” iqtisodiyotni rivojlantirishda innovatsion yechimlarni joriy etishda kichik biznesning yetarli darajada faol ishtirok etmayotganligi kabi muammolarni bartaraf etishda “yashil” lizingdan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Maqolada mamlakatimizda “yashil” lizingni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA OBLIGATSIYALAR BOZORINING RIVOJLANISHI VA UNING IQTISODIY AHAMIYATI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda obligatsiyalar bozori shakllanishi va uning rivojlanish tendensiyalari kompleks tarzda tahlil qilingan. Xususan, davlat va korporativ obligatsiyalar emissiyasi hajmi, ularning kapital bozoridagi ulushi hamda iqtisodiy o‘sish jarayonlariga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida obligatsiyalar bozorining amaldagi holati baholanib, uning rivojlanishiga to‘sqinlik qilayotgan muammolar aniqlangan. Shuningdek, ushbu muammolarni bartaraf etish va bozor samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
ПРЕФЕРЕНЦИИ И РИСКИ УЗБЕКИСТАНА ОТ ИНИЦИАТИВЫ «ОДИН ПОЯС, ОДИН ПУТЬ»
В статье показано, как проекты инициативы «Один пояс, один путь» (ОПОП) улучшают транспортную доступность Узбекистана и его экономическую интеграцию с Центральной Азией и за ее пределами. Приоритетной задачей является модернизация железнодорожных и автомобильных сетей, что способствует развитию торговли и логистики. В исследовании также оцениваются достижения в области цифровой связи, которые превращают Узбекистан в региональную технологическую державу. Геополитические угрозы и финансовая зависимость от внешних факторов могут поставить изменить долгосрочную устойчивость. Благодаря обширным политическим рамкам и процессам оценки рисков Узбекистан сможет благодаря ОПОП поддерживать устойчивый рост и укрепить статус центрального экономического центра.
DAVLATNING IQTISODIY SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISHDA XALQARO TAJRIBALARDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada davlatning iqtisodiy siyosatini takomillashtirishda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning ilg‘or tajribalaridan foydalanish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Xususan, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solish, yashil iqtisodiyotga o‘tish, investitsion muhitni yaxshilash, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish hamda davlat-xususiy sheriklikni kengaytirish bo‘yicha xalqaro tajribalar o‘rganilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, iqtisodiy siyosatni takomillashtirishda institutsional islohotlarni chuqurlashtirish, iqtisodiyotda raqobat muhitini kengaytirish, innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash hamda ekologik barqarorlikni ta’minlash muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Shuningdek, O‘zbekiston iqtisodiy siyosatini takomillashtirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TA’LIM TIZIMIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONLARI
Ushbu maqolada ta’lim tizimida raqamli transformatsiya jarayonlarining mazmuni, asosiy yo‘nalishlari va amaliy natijadorlikka ta’sir qiluvchi omillar tahlil qilinadi. Raqamli transformatsiya faqat texnik vositalarni joriy etish bilan cheklanmasdan, o‘quv jarayonini boshqarish modeli, pedagogik metodlar, ma’lumotlar bilan ishlash madaniyati hamda ta’lim xizmatlari sifatini yangicha darajaga olib chiqadigan institutsional o‘zgarishlar majmuasi sifatida yoritiladi. Maqolada raqamli infratuzilma, kadrlar kompetensiyasi, o‘quv kontenti va baholash mexanizmlarining raqamli muhitga moslashuvi, shuningdek, kiberxavfsizlik hamda ma’lumotlar maxfiyligi masalalari ustuvor komponentlar sifatida asoslanadi. Tadqiqot natijalari raqamli transformatsiyani bosqichma-bosqich boshqarish, monitoring va indikatorlar tizimini joriy etish hamda ta’lim jarayonida ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilishni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi.
TURIZM SOHASIDA TRANSPORT XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI
Mazkur maqolada turizm sohasida transport xizmatlarini rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tahlil qilingan. Turizm infratuzilmasining muhim tarkibiy qismi bo‘lgan transport tizimining samarali faoliyat yuritishi turistlar oqimini oshirish, hududlararo aloqalarni mustahkamlash hamda turizm xizmatlari sifatini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada turizm sohasida transport xizmatlarini tashkil etishning nazariy asoslari, ularni boshqarish va rivojlantirishning iqtisodiy omillari hamda zamonaviy yondashuvlari ko‘rib chiqilgan
OʻZBEKISTONDA AUDITORLIK FAOLIYATINING ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda auditorlik faoliyatining rivojlanish tendensiyalari, institutsional asoslari va istiqbolli yoʻnalishlari tahlil qilingan. Mamlakatda auditorlik faoliyatini isloh qilish jarayonlari, xalqaro audit standartlarini joriy etish, raqamli texnologiyalar integratsiyasi va audit sifatini oshirish mexanizmlari oʻrganilgan. Tadqiqot natijasida auditorlik bozorini raqobatbardosh rivojlantirish, sifat nazorati tizimini kuchaytirish va kadrlar tayyorlashni takomillashtirish boʻyicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqildi. Taklif etilgan yondashuvlar milliy audit tizimini xalqaro amaliyotga yaqinlashtirishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON ZIYORAT TURIZMI BRENDINI SHAKLLANTIRISHDA MUQADDAS QADAMJOLARNING MARKETING SALOHIYATI
Ushbu maqolada O‘zbekiston ziyorat turizmi brendini shakllantirishda muqaddas qadamjolarning marketing salohiyati tahlil qilinadi. Bugungi kunda ziyorat turizmi mamlakatning tarixiy-madaniy merosi, ma’naviy qiyofasi va xalqaro turizm imijini shakllantiruvchi muhim yo‘nalishlardan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Ilmiy tadqiqotlarda ziyorat turizmining marketing, destinatsiya imiji va tashrifchi tajribasi bilan bog‘liq jihatlari yoritilgan bo‘lsa-da, O‘zbekiston sharoitida muqaddas qadamjolarning aynan milliy turizm brendini yaratishdagi marketing imkoniyatlari yetarli darajada tizimli o‘rganilmagan. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston ziyorat turizmi brendini shakllantirishda muqaddas qadamjolarning marketing salohiyatini aniqlash va baholashdan iborat. Tadqiqotda manbaviy tahlil, mazmuniy tahlil, qiyosiy tahlil hamda tavsifiy-tahliliy yondashuvlardan foydalanildi. Tahlil uchun rasmiy turizm portallari, ziyorat maskanlari tavsiflari, marshrut materiallari va targ‘ibot matnlari asos qilib olindi.
ASOSIY KAPITALGA YO‘NALTIRILGAN INVESTISIYALARNI MOLIYALASHTIRISH MANBALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada O‘zbekistonda asosiy kapitalga investitsiyalarni moliyalashtirishning bozor mexanizmlari, ya’ni sindikatlashgan kreditlar va infratuzilma obligatsiyalari orqali moliyalashtirishni takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan, mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
KREATIV IQTISODIYOTNING TARKIBI, TASNIFI VA RIVOJLANTIRISH OMILLARI
Ushbu maqolada kreativ iqtisodiyotning tarkibi, tasnifi va rivojlantirish omillari batafsil yoritiladi. Shuningdek sohani tasniflashdagi turli yondashuvlar va asosiy muammolar yoritiladi. Bundan tashqari kreativ soha bilan birgalikda rivojlanuvchi sohalar ham alohida ko‘rsatib o‘tiladi
TURIZM TURLARINI DIVERSIFIKATSIYALASHDA ZAMONAVIY TENDENSIYALAR VA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Mazkur maqolada turizm turlarini diversifikatsiyalashning nazariy asoslari, zamonaviy tendensiyalari va innovatsion yondashuvlari tahlil qilingan. Global raqobat muhiti, raqamli transformatsiya jarayonlari va barqaror rivojlanish tamoyillari sharoitida turistik mahsulot va xizmatlarni kengaytirish zarurati ilmiy jihatdan asoslangan. Xorijiy va mahalliy amaliyot misolida diversifikatsiyaning iqtisodiy samaradorligi, mavsumiylikni kamaytirishdagi ahamiyati, bandlikka ta’siri va hududiy rivojlanishga qo‘shgan hissasi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari turizm turlarini diversifikatsiyalash strategik boshqaruv, raqamli texnologiyalar va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari bilan uyg‘un holda amalga oshirilganda sohaning barqaror va raqobatbardosh rivojlanishini ta’minlashini ko‘rsatadi. Shuningdek, diversifikatsiya samaradorligini baholash uchun kompleks indikatorlar tizimini qo‘llash zarurati asoslab berilgan.
SUG‘ORILАDIGАN YERLАRNING EKOLOGIK HOLАTINI YAXSHILАSHNING IQTISODIY MEXАNIZMINI TАKOMILLАSHTIRISHDА JАHON TАJRIBАLАRI
Ushbu maqolada sug‘oriladigan yerlarning ekologik holati hamda ularning iqtisodiy muhitini jahon tajribasi asosida yaxshilash masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, respublikamizda sug‘oriladigan yerlarning ekologik holatini yaxshilash orqali iqtisodiy samaradorlikka erishish yo‘llari asoslab berilgan
IQTISODIY RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH BO‘YICHA ILG‘OR XORIJ TAJRIBASI
Ushbu ilmiy maqolada iqtisodiy resurslardan samarali foydalanishning nazariy asoslari hamda ilg‘or xorijiy tajribalar tizimli ravishda tahlil qilingan. Rivojlangan davlatlarda resurslardan oqilona foydalanish mexanizmlari, jumladan, innovatsion texnologiyalarni qo‘llash, raqamli iqtisodiyotni joriy etish, resurs tejamkorlik siyosatlari va “yashil iqtisodiyot” konsepsiyasining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, mazkur tajribalarni milliy iqtisodiyotga moslashtirish imkoniyatlari va ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri ilmiy asosda baholangan
РОЛЬ ПРЯМЫХ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ В РЕФОРМИРОВАНИИ ЭКОНОМИК СТРАН ПЕРЕХОДНОГО ТИПА
Прямые иностранные инвестиции (ПИИ) являются одной из движущих сил процесса глобализации и определяющим элементом современной мировой экономики. ПИИ способствуют реструктуризации промышленности на региональном и глобальном уровнях и обеспечивают интеграцию национальной экономики в мировое хозяйство. ПИИ стимулируют экономический рост и развитие, предоставляя странам с переходной экономикой не только финансирование развития, но и новые технологии, более совершенные методы управления и доступ к международным рынкам. Кроме того, ПИИ интегрируют производственные системы друг с другом. Таким образом, ПИИ могут играть ключевую роль в развитии стран с переходной экономикой и в их быстрой интеграции в мировое сообщество.
“YASHIRIN IQTISODIYOT”NING ULUSHINI QISQARTIRISHDA AUDITNING OʻRNI
Mazkur maqolada yashirin iqtisodiyot subyektlarini aniqlash mexanizmlarini takomillashtirish, ularning faoliyatini aniqlash va baholashda auditorlik nazoratining institutsional hamda amaliy ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Xususan, auditning xalqaro standartlari asosida moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini ta’minlash, xufiya operatsiyalarni aniqlash, aktivlar harakatini nazorat qilish hamda mulkni saqlanishi ustidan monitoringni kuchaytirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijasida yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishda audit tizimini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari va samarali mexanizmlari asoslab berilgan
TRANSFERRING PORT MULTIMODAL COORDINATION CAPABILITIES ACROSS INSTITUTIONAL CONTEXTS: LOCALIZATION MECHANISMS IN THE CHINA–UZBEKISTAN LOGISTICS CORRIDOR
The paper investigates the migration of port multimodal coordination capacity to different institutional settings, specifically localization processes within the China–Uzbekistan logistics corridor. The study is longitudinal and is based on an embedded case study design, which incorporates semi-structured interviews with 47 stakeholders, longitudinal operational data, and analysis of 127 official documents. The results show that there has been a high level of improvement in the performance of the corridor logistics, such as a tremendous decrease in transit time and costs of logistics, as well as a fast increase in the throughput of multimodal transport. The research suggests a four-dimensional capability decomposition framework and a three-stage localization model, which adds to the port regionalization theory and policy mobility literature. The study offers practical knowledge to Chinese port operators, governments of double landlocked countries, and multilateral development organizations engaged in the Belt and Road Initiative
TURIZM XIZMATLARINING SIFATINI OSHIRISH ORQALI MEHMONDO‘STLIK INDUSTRIYASINI RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqola turizm xizmatlarining sifatini oshirish orqali mehmondo‘stlik industriyasini rivojlantirish masalasiga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – mehmondo‘stlik sohasida xizmat ko‘rsatish sifatini oshirishning hududiy va iqtisodiy samaradorligini aniqlashdir. Maqolada xizmat sifatini oshirishning nazariy asoslari, hududiy va xalqaro tajribalar, shuningdek, turizm xizmatlarining samaradorligini baholash metodlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari mehmondo‘stlik industriyasini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalarni ishlab chiqishga imkon beradi. Ishning ilmiy yangiligi shundaki, u hududiy turizm xizmatlarining sifatini oshirish orqali iqtisodiy va ijtimoiy foydani ko‘rsatadi
ESG-ПРИНЦИПЫ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ УЗБЕКИСТАНА: ОТ ПЕРВЫХ ИНИЦИАТИВ К ФОРМИРОВАНИЮ УСТОЙЧИВОЙ МОДЕЛИ ОТРАСЛИ.
В статье исследуются особенности формирования ESG-подхода в строительной отрасли Узбекистана на основе действующих систем управления. Предложена практическая модель интеграции ESG-принципов, предусматривающая разработку внутреннего ESG-индекса с учётом отраслевой специфики и уровня развития компаний. Обосновано, что системное внедрение ESG способствует повышению прозрачности, инвестиционной привлекательности и устойчивости строительных организаций.
KAMBAG‘ALLIK DARAJASINI PASAYTIRISHDA ISHLAB CHIQARISH FAOLIYATINI KENGAYTIRISHNING O‘RNI
Ushbu maqolada kambag‘allikni qisqartirish hamda aholi turmush darajasi va sifatini yaxshilashda xizmat ko‘rsatish sohasining o‘rni beqiyos ekani alohida yoritilgan. Bugungi kunda dunyo mamlakatlari miqyosida xizmat ko‘rsatish sohasi izchil rivojlanib bormoqda. Xususan, mamlakatimizda kambag‘allikni qisqartirishga qaratilgan iqtisodiy islohotlar iqtisodiyotning barcha jabhalari singari xizmat ko‘rsatish sohasida ham tub o‘zgarishlarga olib kelishi misollar asosida yoritilib, amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH VA IQTISODIY O‘SISH O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK: EKONOMETRIK TAHLIL
Mazkur tadqiqot O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayoni hamda iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ekonometrik usullar asosida tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda qayta tiklanuvchi energiya iste’moli, energiya samaradorligi, karbon chiqindilari hamda boshqa ekologik ko‘rsatkichlarning yalpi ichki mahsulot o‘sishiga ta’siri baholangan. Empirik tahlil uchun vaqt qatorlari ma’lumotlari asosida ADF stasionarlik testi, kointegratsiya yondashuvi hamda ARDL modeli qo‘llanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yashil iqtisodiyot elementlari, xususan, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish va energiya samaradorligini oshirish uzoq muddatda iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
“2025-YIL YAKUNI BO‘YICHA O‘ZBEKISTONDA INFLYATSIYA OMILLARI: IMF VA MARKAZIY BANK MA’LUMOTLARI TAHLILI”
Mazkur maqolada 2025-yil yakuni bo‘yicha O‘zbekistonda inflyatsiya darajasiga ta’sir etuvchi asosiy omillar Markaziy bank va Xalqaro valyuta jamg‘armasi (IMF)ning rasmiy statistik ma’lumotlari asosida tahlil qilindi. Tadqiqot 2020–2025-yillar ma’lumotlariga tayangan holda pul massasi, almashuv kursi va asosiy foiz stavkasining inflyatsiyaga ta’sirini baholaydi. Natijalar pul massasi o‘sishi va valyuta kursidagi o‘zgarishlar inflyatsiyani shakllantiruvchi asosiy omillar ekanini ko‘rsatdi. Olingan xulosalar inflyatsiyani barqaror darajada ushlab turishga qaratilgan iqtisodiy siyosatni takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
KORXONANING IQTISODIY XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA RAQOBAT RAZVEDKASIDAN FOYDALANISHNING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur maqolada korxonaning iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda raqobat razvedkasidan foydalanishning xorijiy mamlakatlar tajribasi ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqotda global korxonalarda raqobat razvedkasi funksiyasining institutsional rivojlanish bosqichlari, uning markazlashgan va integratsiyalashgan boshqaruv tizimiga aylanish jarayoni statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan. Shuningdek, CI tizimining strategik qarorlar qabul qilishga ta’siri, raqamli texnologiyalar (OSINT, Data Mining) bilan uyg‘unlashuvi hamda zamonaviy “integrallashgan razvedka” modeli xususiyatlari tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqobat razvedkasi korxonalar raqobatbardoshligini oshirish, bozor o‘zgarishlariga moslashuvchanlikni ta’minlash va iqtisodiy xavfsizlikni mustahkamlashda muhim strategik vosita hisoblanadi.
O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA AHOLI MIGRATSIYASI TAHLILI (2010–2024 YILLAR)
Maqolada O‘zbekiston hududlarida aholi migratsiyasi jarayonlari 2010–2024-yillar kesimida kompleks va tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida ichki va tashqi migratsiya oqimlari, ularning shakllanishiga ta’sir etuvchi iqtisodiy, ijtimoiy va demografik omillar chuqur o‘rganilgan. Ayniqsa, hududlararo rivojlanish darajasidagi tafovutlar, mehnat bozori talab va taklifi, urbanizatsiya jarayonlari hamda infratuzilma rivojlanishi migratsiya dinamikasiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida migratsiya jarayonlarini samarali boshqarish, hududlararo muvozanatni ta’minlash va iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
ВОПРОСЫ ПРИМЕНЕНИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ОТРАСЛЯХ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАН
В статье речь идет об управлении проектами в цифровой экономике, подразумевается применение известных и широко применяемых в современных технологиях таких методов и инструментов, как, использование Искусственного Интеллекта (ИИ), применение облачных инструментов и гибких методологий для планирования, исполнения и контроля проектов, связанных с цифровизацией бизнеса, IT-разработкой, созданием цифровой инфраструктуры и предоставлением онлайн-услуг
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA O‘ZBEKISTONDA ELEKTRON TIJORATNI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqola raqamli iqtisodiyot sharoitida O‘zbekistonda elektron tijoratni rivojlantirishning iqtisodiy ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada elektron tijoratning joriy holati, davlat boshqaruvi mexanizmlari, raqamli infratuzilma va iqtisodiy samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari elektron tijoratning mahalliy biznes va aholiga iqtisodiy foydalarini oshirishdagi o‘rnini ko‘rsatadi.
SANOAT KORXONALARIDA YASHIL IQTISODIY FAOLIYATNI BAHOLASH USULLARI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada sanoat korxonalarida yashil iqtisodiy faoliyatni baholash usullari va ularni takomillashtirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida yashil iqtisodiyotning nazariy asoslari, mavjud baholash yondashuvlari hamda ularning afzallik va cheklovlari tahlil qilindi. Shuningdek, ekologik, iqtisodiy va kompleks (ESG) yondashuvlar asosida baholash usullarining samaradorligi ko‘rib chiqildi. Tahlil natijalari asosida sanoat korxonalarida yashil iqtisodiy faoliyatni rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqildi
O‘ZBEKISTONDA YASHIL IPOTEKANI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH AMALIYOTI
Mazkur maqola O‘zbekistonda yashil ipotekani tashkil etish va boshqarish amaliyotiga bag‘ishlangan bo‘lib, unda davlat tomonidan amalga oshirilayotgan regulyativ va institutsional islohotlar natijalari, tijorat banklari tomonidan ushbu islohotlarga javoban joriy etilayotgan yashil kreditlash amaliyotlari, mavjud tizimli muammolar tahlili hamda ularni hal etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot jarayonida iqtisodiy, statistik, analiz va sintez usullaridan foydalanildi. Shuningdek, me’yoriy-huquqiy tahlil asosida yashil moliyalashtirishning iqlim va energetika siyosati maqsadlariga ta’siri o‘rganildi.
XALQARO STANDARTLARGA MUVOFIQ IKKIYOQLAMA SOLIQQA TORTISHNI BARTARAF ETISH MEXANIZMLARINING TAHLILI
Mazkur maqolada xalqaro standartlarga muvofiq ikkiyoqlama soliqqa tortishni bartaraf etish mexanizmlarining nazariy-huquqiy asoslari va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Unda ikkiyoqlama soliqqa tortishni oldini olishda qoʻllaniladigan asosiy usullar, jumladan soliq krediti, soliqdan ozod etish, chegirma berish hamda xalqaro soliq shartnomalarining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, OECD model konvensiyasi, xalqaro soliq normalari va ilgʻor xorijiy tajriba asosida ushbu mexanizmlarning samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijasida xalqaro standartlarga mos ravishda milliy soliq tizimini takomillashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy xulosalar shakllantirilgan
SURXONDARYO VILOYATIDA YASHIL IQTISODIYOTNING HOZIRGI HOLATI VA YASHIL TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI.
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatida yashil iqtisodiyot sharoitida yashil texnologiyalardan foydalanish holati yoritilgan. Tadqiqot jarayonida statistik tahlil, taqqoslash, dinamik tahlil hamda grafik usullardan foydalanildi. Mazkur metodlar asosida hududda yashil iqtisodiyotning rivojlanish darajasi va yashil texnologiyalarni joriy etish istiqbollari kompleks ravishda tahlil qilindi
TOSHKENT SHAHRIDA EKOLOGIK HOLAT YOMONLASHUVINING TASHQI INVESTITSIYALARGA TA’SIRI
Ushbu maqolada Toshkent shahrida ekologik holatning o‘zgarish tendensiyalari, uning tashqi investitsiyalar oqimiga ta’siri hamda mavjud ekologik muammolarning asosiy omillari tahlil qilinadi. Tadqiqotda so‘nggi yillarda kuzatilayotgan atmosfera havosining ifloslanishi, transport va sanoat chiqindilarining ortishi hamda yashil hududlar qisqarishi kabi omillar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ekologik xavf-xatarlarning investorlar qarorlariga ta’siri statistik va tahliliy usullar orqali yoritiladi. Tadqiqot natijalari ekologik siyosatni takomillashtirish orqali investitsion jozibadorlikni oshirish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi. Xususan, shahar infratuzilmasida yashil hududlarni kengaytirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish hamda chiqindilarni qayta ishlash tizimini rivojlantirish orqali ekologik barqarorlikni mustahkamlash mumkin.
RAQAMLI TURIZM PLATFORMALARIDA KONTENT TAHLILI HAMDA SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARI
Mazkur tadqiqot turizm xizmatlarini raqamlashtirish jarayonining turizm sektorini rivojlantirishdagi ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda global onlayn turizm platformalari — Booking.com, TripAdvisor, Airbnb, Expedia va boshqa platformalarning funksional imkoniyatlari kontent tahlili asosida o‘rganildi. Shuningdek, turizm platformalarida joylashtirilgan kontentning turistik mahsulotlar savdosiga ta’sirini baholash uchun maxsus ko‘rsatkichlar tizimi ishlab chiqildi hamda Raqamli turizm platformasi samaradorligi indeksi (RTPSI) taklif etildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli platformalar turizm xizmatlarini samarali targ‘ib qilish, foydalanuvchi faolligini oshirish va bronlash jarayonlarini soddalashtirish orqali turizm bozorining raqobatbardoshligini sezilarli darajada mustahkamlaydi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA OLIY TA’LIM SOHASIDA INVESTITSION RISKLARNI BAHOLASH TENDENSIYALARI
Mamlakatimizda oliy ta’lim tizimini rivojlantirish va uning investitsion jozibadorligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar izchil amalga oshirilmoqda. Tadqiqotda oliy ta’lim tizimi qamrovining kengayishi, davlat va nodavlat oliy ta’lim muassasalari faoliyatining rivojlanishi investitsiya muhitiga ta’siri nuqtai nazaridan tahlil qilindi. Shuningdek, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish va davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish orqali oliy ta’lim tizimidagi investitsion risklarni baholash tendensiyalari yoritildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, risklarni samarali boshqarish va bosqichma-bosqich kamaytirish oliy ta’limning investitsion jozibadorligini oshirishda muhim omil sifatida asoslab berildi
QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI QURILISH MATERIALLARI SANOATIDA SIRKULYAR BOSHQARUV STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasi qurilish materiallari sanoatining hozirgi holati, ishlab chiqarish dinamikasi va tashqi savdo aylanmasi tahlil qilingan. Tadqiqotda an’anaviy chiziqli modeldan sirkulyar iqtisodiyot modeliga o‘tishning iqtisodiy zaruriyati asoslab berilgan. Muallif tomonidan mintaqadagi xomashyo zahiralaridan oqilona foydalanish hamda import o‘rnini bosishda sirkulyar boshqaruv yondashuvining ahamiyati yoritilgan.
CAPITAL ADEQUACY AND FINANCIAL STABILITY OF COMMERCIAL BANKS IN UZBEKISTAN
Sustainable economic growth implies ensuring the financial stability of the banking sector. Capital adequacy is a key mechanism for protecting banks against unexpected losses and strengthening confidence in the financial system (Basel Committee on Banking Supervision, 2017). This paper examines the financial stability and capital adequacy of commercial banks in Uzbekistan based on official data provided by the Central Bank of the Republic of Uzbekistan for the period 2021–2024. The study employs descriptive statistical analysis to evaluate trends in banking sector assets, loan volumes, capital indicators, and capital adequacy ratios. The findings indicate a significant increase in banking sector assets and capital, while capital adequacy ratios remained stable and above international minimum requirements. These results confirm the strong financial position and stability of Uzbekistan’s banking system.
GO‘SHT YETISHTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH ORQALI ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH (JIZZAX VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada go‘sht yetishtirish jarayonida zamonaviy innovatsion texnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy samaradorligi asoslab berilgan. Xususan, intensiv boqish usullari, genetik seleksiya, sun’iy urug‘lantirish hamda raqamli boshqaruv tizimlarining ishlab chiqarish hajmi va rentabellikka ta’siri o‘rganilgan. Jizzax viloyati misolida mavjud texnologik jarayonlar tahlil qilinib, mahsulot tannarxini kamaytirish hamda resurslardan samarali foydalanish imkoniyatlari aniqlangan. Tadqiqot natijasida innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan iqtisodiy-matematik model ishlab chiqilgan va amaliy tavsiyalar taklif etilgan
O‘ZBEKISTONDA TASHQI AUDIT TIZIMINING RIVOJLANISHI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasida tashqi audit tizimining institutsional rivojlanish tendensiyalari, xalqaro audit standartlari (ISA) bilan uyg‘unlashuv darajasi hamda raqamli texnologiyalarning audit sifatiga ta’siri kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida EY, PwC, KPMG va Deloitte kabi yirik xalqaro auditorlik tashkilotlarining ilg‘or amaliy tajribalari asosida milliy audit tizimining holati, auditorlar malaka darajasi, korporativ boshqaruv mexanizmlarining samaradorligi hamda ichki nazorat tizimlarining institutsional yetukligi baholandi. Olingan natijalar tashqi audit faoliyatini modernizatsiya qilish, moliyaviy hisobotlarning shaffofligini oshirish va raqamli audit texnologiyalarini keng joriy etish zarurligini ko‘rsatadi
SCIENTIFIC AND METHODOLOGICAL BASES OF THE DEVELOPMENT OF SEPARATE SEGMENTS OF REGIONAL BUSINESS TOURISM
This article examines the rapid development and implementation of digital technologies in the field of business tourism, the widespread use of cloud technologies within the information infrastructure of enterprises, the establishment of networks with communities of interested entrepreneurs, the comprehensive satisfaction of potential clients’ needs and preferences, as well as the development of specialized service packages by tour operators for the business segment
QISHLOQ XO‘JALIGIDA “YASHIL” TRANSFORMATSIYANING XUSUSIYATLARI
ushbu maqolada qishloq xo‘jaligida “yashil” transformatsiyaning mohiyati, asosiy yo‘nalishlari va uning global hamda milliy darajadagi dolzarbligi tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida iqlim o‘zgarishi, yer resurslarining degradatsiyasi, suv tanqisligi va oziq-ovqat xavfsizligi bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etishda yashil transformatsiyaning ahamiyati asoslab berilgan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, qishloq xo‘jaligi global issiqxona gazlari emissiyasining sezilarli qismini tashkil etib, mavjud resurslardan samarasiz foydalanish ekologik muammolarni yanada kuchaytirmoqda. Shu bois, resurs tejamkor texnologiyalar, raqamli qishloq xo‘jaligi (precision agriculture), qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish va ekologik toza ishlab chiqarish tizimlarini joriy etish zarurati ortib bormoqda. Maqolada xorijiy tajribalar tahlili asosida “yashil” transformatsiyaning iqtisodiy samaradorligi, ekologik barqarorlikni ta’minlashdagi roli va ijtimoiy ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida yerlarning sho‘rlanishi, suv resurslari tanqisligi va agrar sektorning modernizatsiya ehtiyoji nuqtai nazaridan “yashil” transformatsiyani jadallashtirish zarurligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yashil transformatsiya qishloq xo‘jaligida raqobatbardoshlikni oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish va barqaror rivojlanishni ta’minlashning muhim omili hisoblanadi.
EKOLOGIK SOLIQLARNI HISOBLASH VA UNDARISH METODOLOGIK ASOSLARINI YARATISH
Mazkur maqolada ekologik soliqlarni hisoblash va undirishning metodologik asoslari tahlil qilinadi. Atrofmuhitni muhofaza qilishda soliq mexanizmlarining o‘rni, xalqaro tajriba hamda O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, ekologik soliqlarni hisoblash usullari, ularni undirish mexanizmlari, iqtisodiy va ekologik samaradorlikka ta’siri ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijasida takomillashtirilgan metodologik yondashuv taklif etiladi
IQTISODIYOTDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIK SANOAT ZONALARINI TASHKIL ETISHNING IQTISODIY VA IJTIMOIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada iqtisodiyotda zamonaviy texnologik sanoat zonalarini tashkil etishning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi texnologik sanoat zonalarining iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish, investitsiyalarni jalb qilish, bandlikni oshirish hamda innovatsion faoliyatni rivojlantirishdagi rolini aniqlashdan iborat. Maqolada rivojlangan mamlakatlar tajribasi asosida texnoparklar va sanoat zonalarining samaradorligi o‘rganilib, ularning O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida qo‘llanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy texnologik sanoat zonalari iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, hududiy rivojlanishni ta’minlash va ijtimoiy farovonlikni yuksaltirishda muhim ahamiyat kasb etadi
RAQAMLI IQTISODIYOTDA TURIZM SOHASINI STATISTIK BAHOLASH METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada turizm sohasining innovatsion rivojlanishini statistik baholashning nazariy-uslubiy asoslari tahlil qilingan hamda turizm ko‘rsatkichlari tizimi chuqur o‘rganilgan. Shuningdek, turizm ko‘rsatkichlarining mualliflik tasnifi ishlab chiqilgan bo‘lib, ularni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va amaliy tavsiyalar berilgan
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASINI RIVOJLANTIRISHDA HUDUDIY TAMOYILLARNING O‘RNI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirishda hududiy tamoyillarning o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida xizmatlar sektorining hududlar kesimidagi rivojlanish xususiyatlari, infratuzilma omillari, iqtisodiy va demografik ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Shuningdek, xizmatlar sohasining hududiy ixtisoslashuvi, raqamli texnologiyalar ta’siri hamda kichik biznesning roli tahlil qilindi. Tadqiqot natijasida hududiy nomutanosibliklarni kamaytirish va xizmatlar sektorini samarali rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqild
ENHANCING STRATEGIC MANAGEMENT IN TOURISM SERVICE ENTERPRISES IN UZBEKISTAN: A SWOT-BASED ANALYSIS
In Uzbekistan, government investment and an increase in international visitation have allowed the tourism industry to develop into one of the country's key the drivers of economic development, but the tourism service industry continues to deal with planning, competition, and market adaptation and related management issues that are central to this industry. This study is designed to provide insight into practices related to Strategic Management in the tourism service industry in Uzbekistan, and use SWOT Analysis to identify the areas that require the most attention. The approach used in this study includes qualitative data from an extreme review of the available academic literature, the publication(s), and the national tourism publications regarding the tourism industry, together with a qualitative analysis of the sector. The study found that while tourism service enterprises in Uzbekistan have a number of strengths to leverage in terms of rich cultural resources, increased government support, and increased opportunities for market expansion, they are also facing a number of constraints such as limited capacity for strategic planning, insufficient management skill, and insufficient use of digital tools for management. The external environment also poses threats to Uzbekistan's tourism service industry by way of market competition, economic instability, and the potential loss of sustainability. The information contained in this study, when viewed through the lens of SWOT Analysis, provides the basis for recommendations aimed at improving the effectiveness of Strategic Management in tourism service enterprises, increasing enterprise competitiveness, and supporting sustainable development in Uzbekistan's tourism industry. The findings of this study also provide a context-specific perspective for use by managers and policymakers in emerging tourism destinations as they relate to the tourism management literature
SUG‘URTA KOMPANIYALARIDA AXBOROT TIZIMLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH ORQALI MOLIYAVIY BARQARORLIKKA ERISHISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada sug‘urta kompaniyalarida axborot tizimlaridan foydalanish jarayonlari hamda ularning moliyaviy barqarorlikka ta’siri kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida raqamli texnologiyalarning risklarni baholash sifati, operatsion jarayonlarni optimallashtirish, ma’lumotlar ishonchliligini oshirish hamda firibgarlik holatlarini kamaytirishga qo‘shadigan hissasi ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sug‘urta bozorining raqamlashtirish darajasi xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil qilinib, barqaror rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
O‘ZBEKISTON AHOLISI JINSI NISBATINING HUDUDIY VA YOSH FARQLANISHINI STATISTIK TADQIQI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi aholisi jinsi nisbatining hududiy va yosh farqlanishi statistik jihatdan tahlil etiladi. Jinsiy nisbat demografik jarayonlarning ajralmas tarkibiy qismi bo‘lib, u nafaqat aholining tabiiy harakati ko‘rsatkichlariga, balki nikoh bozori mutanosibligiga, mehnat resurslarining shakllanishi va taqsimlanishiga, shuningdek, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayonlarining barqarorligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, jinsi nisbatining hududiy va yosh kesimidagi differensiallashuvi aholining demografik barqarorligi, urbanizatsiya jarayonlari, migratsiya oqimlari hamda aholi tarkibidagi gender muvozanatini baholashda muhim ilmiy asos sifatida namoyon bo‘ladi
MAMLAKATDA INVESTITSIYA MUHITNI YAXSHILASH ORQALI INVESTITSION JOZIBADORLIKNI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada mamlakatda investitsion muhitni yaxshilash asosida investitsion jozibadorlikni oshirish masalalari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Investitsion jozibadorlikka ta’sir etuvchi omillar orasida soliq siyosatining o‘rni alohida baholanib, uning investitsiya faolligiga ta’sir mexanizmlari ochib berilgan. Tadqiqot jarayonida investitsion muhitning holati, investorlar uchun yaratilayotgan shart-sharoitlar, soliq yukini maqbullashtirish, soliq imtiyozlarining investitsiyalarni rag‘batlantirishdagi roli hamda soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish zarurati tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida mamlakatda investitsion jozibadorlikni oshirish soliq siyosatini samarali tashkil etish, investorlarga berilayotgan preferensiyalarni oqilona qo‘llash, soliqqa tortish tizimining barqarorligi va shaffofligini ta’minlash bilan chambarchas bog‘liq ekani asoslab berilgan. Shuningdek, investitsion muhitni yanada yaxshilash va iqtisodiyotga investitsiyalar oqimini ko‘paytirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA AHOLI BANDLIGINING INNOVATSION VA MOSLASHUVCHAN SHAKLLARINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirish jarayonining mehnat bozori va aholi bandligiga ko‘rsatayotgan ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Raqamlashtirish jarayonining aholi bandligini ta’minlash, mehnat unumdorligini oshirish va yangi ish o‘rinlarini yaratishdagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijasida raqamli iqtisodiyot sharoitida mehnat bozorini samarali rivojlantirish va bandlikning zamonaviy shakllarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha ilmiy xulosa va takliflar ishlab chiqiladi.
ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОЕ ПАРТНЁРСТВО В КОММУНАЛЬНОЙ СФЕРЕ: СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ОПЫТА КИТАЯ И ВЕЛИКОБРИТАНИИ И ВОЗМОЖНОСТИ УЗБЕКИСТАНА
Статья посвящена сравнительному анализу механизмов ГЧП в коммунальном секторе КНР и Великобритании (2015–2025 гг.) с проекцией на институциональный контекст Узбекистана. За 2021–2024 гг. портфель ГЧП вырос с 6,2 до 31 млрд долл. (8% → 27% ВВП). На основе шестимерного сравнения сформулированы рекомендации по созданию независимого регулятора, многолетним тарифным периодам и стандартизации матрицы рисков.
Ushbu maqolada chizma geometriyaga oid konstruktiv masalalarni yechish metodikasi tahlil qilinadi. Fazoviy va grafik yechim bosqichlarining o‘zaro bog‘liqligi asoslab berilib, berilgan shartlar asosida geometrik shakllar yordamida masala yechish jarayoni ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijasida konstruktiv masalalarni yechishda algoritmik yondashuvning ahamiyati yoritiladi hamda ikki yechimli holatlar tahlil qilinadi.
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ФОРМИРОВАНИЯ КОНСОЛИДИРОВАННОЙ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЁТНОСТИ
Данная статья посвящена изучению теоретических и практических аспектов формирования консолидированной финансовой отчётности. Консолидированная финансовая отчётность отражает финансовое положение и результаты деятельности группы компаний как единого экономического субъекта. В статье проанализированы экономическая сущность консолидации, понятие контроля, методы исключения внутригрупповых операций, требования международных стандартов финансовой отчётности International Financial Reporting Standards Foundation (IFRS 10, IFRS 12), а также значение консолидированной отчётности в снижении информационной асимметрии. Результаты исследования позволяют сформулировать важные теоретические и практические выводы для эффективного формирования консолидированной отчётности и принятия стратегических управленческих решений.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYALAR JARAYONIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING BUXGALTERIYA HISOBIDAGI TA’SIRI
Ushbu maqola raqamli iqtisodiyot sharoitida buxgalteriya hisobining transformatsiyasi va raqamli texnologiyalarning professional kompetensiyalarga ta’sirini tadqiq etadi. Sun’iy intellekt, Big Data, ERP tizimlari va Fintex integratsiyasining buxgalteriya funksiyasini avtomatlashtirishdan tahliliy faoliyatga o‘tishga qaratilgan ta’siri nazariy va empirik jihatdan tahlil qilingan
АНАЛИЗ И СПОСОБЫ ПОВЫШЕНИЯ ФИНАНСОВО-ДЕЛОВОЙ АКТИВНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЯ
В работе рассматриваются теоретические и практические аспекты анализа финансово-деловой активности предприятия. Раскрываются сущность и значение финансово-деловой активности в системе управления организацией, а также представлены основные методы и показатели её оценки. Особое внимание уделено выявлению факторов, влияющих на уровень деловой активности, включая эффективность использования ресурсов, оборачиваемость активов и финансовую устойчивость. Предложены направления и способы повышения финансово-деловой активности предприятия, ориентированные на укрепление его конкурентоспособности, рентабельности и устойчивого развития в современных экономических условиях.
MAKROIQTISODIY TEBRANISHLAR VA IQTISODIY SIKLLAR: SABABLARI VA RIVOJLANISHGA TA’SIRI
Maqolada iqtisodiy sikllar va makroiqtisodiy tebranishlarning vujudga kelish sabablari hamda ularning iqtisodiy rivojlanish jarayonlariga ta’siri kompleks yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqot doirasida iqtisodiy sikllarning bosqichlari, ularning shakllanishiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, jumladan, investitsiya faolligi, texnologik yangilanishlar, davlatning tartibga solish siyosati va global iqtisodiy muhitdagi o‘zgarishlar tahlil qilingan. Shuningdek, makroiqtisodiy tebranishlarning ishlab chiqarish hajmi, bandlik darajasi va iqtisodiy barqarorlikka ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan
O‘ZBEKISTONDA VAZIRLIK VA IDORALARDA ICHKI AUDIT XIZMATLARI FAOLIYATINI BAHOLASH VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida vazirlik va idoralarda faoliyat yuritayotgan ichki audit xizmatlari faoliyatini baholashning tashkiliy-huquqiy asoslari, amaldagi mezonlari, 2025-yil yakunlari hamda ularning samaradorligini oshirish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda ichki audit xizmatlari faoliyatini baholash tartibining normativ asoslari, baholash savolnomasining tuzilishi, yo‘nalishlar bo‘yicha vazn koeffitsiyentlari, 11 ta vazirlik va idora misolida aniqlangan natijalar hamda tizimli kamchiliklar o‘rganildi. Tahlil natijalariga ko‘ra, ichki audit xizmatlari sifat darajasiga eng kuchli ta’sir ko‘rsatuvchi omillar sifatida xavf tahliliga asoslangan yillik rejalashtirish, audit tadbirlarining qonunchilikka muvofiq o‘tkazilishi, chora-tadbirlar rejasining bajarilishi, ichki hujjatlarning sifatli ishlab chiqilishi va xodimlar malakasi ajralib turadi. 2025-yilda baholashdan o‘tgan tashkilotlarning 18 foizi “yuqori”, 55 foizi “o‘rta”, 27 foizi esa “past” darajada baholangan. Maqolada ichki audit xizmatlari faoliyatini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari sifatida riskga asoslangan auditni chuqurlashtirish, “Davlat auditi” dasturiy kompleksidan foydalanishni kengaytirish, ichki audit xizmatlarining tashkiliy mustaqilligini kuchaytirish, ichki hujjatlarni namunaviy nizomga muvofiqlashtirish, masofaviy auditni rivojlantirish va auditorlar malakasini oshirish bo‘yicha xulosalar bayon etilgan
HUDUDNING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHIDA TURISTIK-REKREATSION SALOHIYATNING MAZMUNI VA ILMIY TALQINI
Mazkur maqolada hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida turist-rekreatsion salohiyat tushunchasining mazmuni va mohiyati ilmiy asosda yoritilgan. Turistik resurslar va turist-rekreatsion salohiyat o‘rtasidagi farqlar tizimli tahlil qilinib, ularning hududiy rivojlanishdagi o‘rni aniqlangan. Tadqiqot natijasida salohiyatning kompleks va dinamik kategoriya sifatida ahamiyati asoslab berilgan
ВЛИЯНИЕ ТОРГОВОГО БАЛАНСА УЗБЕКИСТАНА И КИТАЯ НА РАЗЛИЧНЫЕ ОТРАСЛИ.
В последние годы сотрудничество между Узбекистаном и Китаем вышло за рамки традиционной модели «инвестор–принимающая страна» и приобрело системный и стратегический характер. Китай стал ведущим торговым партнёром Узбекистана и важным внешним фактором его экономического развития. Рост объёмов инвестиций и их отраслевое разнообразие свидетельствуют об усилении роли Узбекистана как промышленного центра в Центральной Азии
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI KREDITLASH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISHNING INSTITUTSIONAL VA MOLIYAVIY JIHATLARI TOSHKENT DAVLAT IQTISODIYOT UNIVERSITETI
Mazkur maqolada mamlakatimizdagi tadbirkorlik subyektlarini kreditlash tizimi tahlili ularning samaradorligi va mavjud muammolari chuqur tahlil qilindi. So‘nggi yillarda bank tizimida amalga oshirilgan islohotlar natijasida kreditlash hajmining barqaror o‘sishi, ayniqsa yuridik shaxslar va kichik biznes subyektlariga ajratilayotgan kreditlar miqdorining kengayishi kuzatildi. Shu bilan birga, kredit portfelining tarkibiy tuzilmasi, foiz stavkalari darajasi, muammoli kreditlar ulushi hamda hududlar kesimidagi taqsimot kabi omillar kreditlash tizimining samaradorligini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi.
SUG‘URTA VA FOND BOZORLARI O‘RTASIDAGI O‘ZARO INTEGRATSIYA BO‘YICHA XORIJ TAJRIBASI
Mamlakatimizda investitsion loyihalarni moliyalashtirishda sug‘urtalash tizimining ustunliklari hamda o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rsatib berilgan. Investitsion loyihalarni moliyalashtirishda sug‘urta amaliyotini rivojlantirishning zaruriyatlari aksini topgan. Investitsion loyihalarni moliyalashtirishda sug‘urtalash faoliyatida uni qo‘llash imkoniyatlari tadqiq etilgan hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ СОДЕРЖАНИЕ ЭКСПОРТА СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОЙ ПРОДУКЦИИ И ЕГО РОЛЬ В РАЗВИТИИ РЕГИОНА
В данном исследовании анализируются вопросы совершенствования методологических основ государственной поддержки сельскохозяйственных предприятий на основе принципов инновационного управления. В современных условиях глобализации и цифровой экономики эффективное развитие аграрного сектора требует внедрения инновационных подходов. В этой связи одним из актуальных вопросов является модернизация механизмов государственной поддержки и их пересмотр на основе принципов инновационного управления. В ходе исследования изучалась роль государственной политики в стимулировании инновационной деятельности сельскохозяйственных предприятий, механизмы финансовой поддержки, системы субсидирования и грантов, а также эффективность кредитных и страховых инструментов. Также был проанализирован практический смысл основных принципов инновационного управления – систематичности, гибкости, эффективности, управления рисками и цифровизации. Результаты показали, что для совершенствования системы государственной поддержки сельскохозяйственных предприятий необходим комплексный подход, в котором важны внедрение инновационных технологий, улучшение инвестиционного климата и углубление институциональных реформ. По итогам исследования были разработаны научно-практические рекомендации по формированию эффективной модели государственной поддержки
АНАЛИЗ ЛИКВИДНОСТИ БАНКОВ И ЕЁ ВЛИЯНИЕ НА ФИНАНСОВУЮ УСТОЙЧИВОСТЬ БАНКОВСКОЙ СИСТЕМЫ
В современных условиях развития финансовых рынков анализ ликвидности банков является важным элементом оценки устойчивости банковской системы. В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты анализа ликвидности банков, а также методы оценки ликвидной позиции финансовых учреждений. Исследуется влияние уровня ликвидности банков на устойчивость банковской системы и её способность эффективно адаптироваться к финансовым изменениям. Особое внимание уделяется анализу показателей ликвидности, включая коэффициенты текущей, краткосрочной и долгосрочной ликвидности. На основе проведённого анализа выявлены основные факторы, влияющие на ликвидность банков, а также предложены рекомендации по совершенствованию системы мониторинга и управления ликвидностью в банковском секторе
XORAZM VILOYATINING TASHQI SAVDO TAHLILI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada Xorazm viloyatining tashqi savdo faoliyati kompleks tarzda tahlil qilinadi hamda uning rivojlanish istiqbollari baholanadi. Tadqiqot davomida eksport va import hajmlari dinamikasi, tovar tarkibi, asosiy savdo hamkorlari va hududning eksport salohiyati o‘rganildi. Tahlillar natijasida aniqlanishicha, viloyatda tashqi savdo aylanmasi o‘sish tendensiyasiga ega bo‘lsa-da, eksport tarkibi asosan xomashyo va past qo‘shilgan qiymatli mahsulotlarga asoslangan. Shu bilan birga, logistika infratuzilmasining yetarli darajada rivojlanmaganligi, eksport diversifikatsiyasining pastligi asosiy muammolar sifatida qayd etildi. Maqolada hudud tashqi savdosini rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
INNOVATSION IQTISODIYOTDA INSON KAPITALINI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING ASOSIY VAZIFALARI
Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida inson kapitalining rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadigan asosiy komponentlarning roli yoritilgan hamda mintaqa miqyosida amalga oshirilishi zarur bo‘lgan vazifalar keltirilgan. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi va Toshkent viloyatida inson kapitalining sifat ko‘rsatkichlariga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar hajmi tahlil qilingan.
OUTSOURCING: A MODERN WAY TO INCREASE THE EFFICIENCY OF ENTERPRISES
This article provides a comprehensive analysis of the role and importance of outsourcing in the modern economy. In particular, special attention is given to the role of outsourcing in optimizing enterprise activities, reducing costs, and enhancing competitiveness in the context of globalization and the development of the digital economy. The study examines the theoretical foundations of outsourcing, its types, and its practical applications. It also analyzes opportunities for the rational use of resources, improvement of management efficiency, and support of innovative development through the effective use of outsourcing. The article substantiates outsourcing as a strategic management tool for enterprises. At the same time, it highlights the risks associated with its implementation, including data security issues and dependence on external organizations. Based on these considerations, scientific and practical recommendations for the effective organization of outsourcing have been developed.
O‘ZBEKISTONDA YUK VAGONLARINI ISHLAB CHIQARISHNING IJTIMOIY-IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 21-fevraldagi PQ–72-son qarori asosida O‘zbekiston temir yo‘llari AJ tomonidan amalga oshirilayotgan yuk vagonlari ishlab chiqarish loyihasining ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita (soliq tushumlari, yondosh tarmoqlar rivojlanishi) ijtimoiy ta’sir ko‘rsatkichlari miqdoriy baholangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, loyiha doirasida ikki korxona — AJ “Liteynomexanik zavod” va AJ “Andijon avtomobil va traktori sanoati zavodlari remontlash vagonlari”da jami 2 057 ta bevosita ish o‘rni yaratilgan bo‘lib, bandlik multiplikatori (k = 2,3) hisobga olingan holda mintaqada 6 788 ta ish o‘rni yaratilishi prognoz qilinmoqda. Yillik ish haqi fondi 178,1 mlrd so‘mni tashkil etib, iste’mol multiplikatori (k = 1,6) orqali aholi daromadlariga 285,0 mlrd so‘mlik qo‘shimcha ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. 10 yillik davr mobaynida byudjet samarasi 427,5 mlrd so‘mga, aholi daromadlari esa 1 781,3 mlrd so‘mga yetishi kutilmoqda.
O‘ZBEKISTONDA INNOVATSION FAOLIYATNING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI VA INNOVATSION INFRATUZILMANING RIVOJLANISHI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda innovatsion faoliyatning shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda institutsional-huquqiy asoslari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda innovatsiya tushunchasining nazariy asoslari, uning turlari (texnologik, marketing, tashkiliy innovatsiyalar) va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, mamlakatda innovatsion infratuzilmaning shakllanish evolyutsiyasi, davlat siyosati, strategiyalar va xalqaro moliyaviy institutlar ishtiroki asosida innovatsion rivojlanish mexanizmlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida innovatsion faoliyatning hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’sirini kuchaytirishda infratuzilma, institutsional mexanizmlar va davlat qo‘llab-quvvatlash choralarining muhimligi asoslab berilgan.
O‘ZBEKISTON BANK TIZIMIDA AKTIVLAR SIFATINI MUSTAQIL BAHOLASH (AQR) MARKAZINI TASHKIL ETISH IMKONIYATLARI
Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston tijorat banklari Asia Alliance Bank, Aloqabank va Mikrokreditbankning 2020–2025 yillardagi statistik ma’lumotlari asosida bank aktivlari sifatini mustaqil baholash (AQR - Asset Quality Review) markazini tashkil etishning zarurati, konseptual modeli va amaliy yo‘l xaritasi tadqiq etiladi. Ushbu maqolada rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar bank tizimida AQR tajribasi tahlil etiladi. XVFning 2023 yil bo‘yicha FSAP hisobotidagi xulosasida «targeted AQR is warranted» iborasini maqsadli tashkil etishga xalqaro asos sifatida ko‘rsatiladi. O‘zbekiston Markaziy banki tasarrufida uch bosqichli AQR Markazi (Pilot 2025–2026 yillar, Kengaytirish 2027–2028 yillar, Tizimlashtirish 2029 yil) konseptual modeli taklif etiladi
DAVLAT MOLIYAVIY NAZORATINING BUDJET MABLAG‘LARIDAN OQILONA FOYDALANISHNI TA’MINLASHDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida keng ko‘lamli ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar davrida davlat moliyaviy nazorati (DMN) tizimining transformatsiyasi kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot budjet resurslaridan oqilona foydalanish konsepsiyasiga asoslanib, tejamkorlik, samaradorlik va natijaviylik tamoyillariga rioya etilishini nazarda tutadi. Me’yoriy-huquqiy baza hamda Hisob palatasi hisobotlarining empirik ma’lumotlari retrospektiv tahlil asosida o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, nazoratning jazolovchi modelidan preventiv va xavfga yo‘naltirilgan modelga o‘tish moliyaviy yo‘qotishlarning sezilarli darajada kamayishiga olib kelmoqda. Shuningdek, raqamlashtirish va integratsiyalashgan axborot tizimlarini joriy etish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot yakunlariga ko‘ra, erishilgan yutuqlarga qaramay, tizim samaradorlik auditini rivojlantirish va jamoatchilik nazoratini kuchaytirish yo‘nalishida yanada takomillashtirilishi zarur.
INNOVATSION MENEJMENT METODOLOGIYASI: NAZARIY ASOSLARI VA ZAMONAVIY BOSHQARUV TIZIMIDAGI AHAMIYATI
Mazkur maqolada zamonaviy boshqaruv nazariyasida metodologiya tushunchasining mohiyati va uning innovatsion menejmentdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Innovatsion menejment metodologiyasi yangiliklarni yaratish va joriy etish jarayonlarini tizimli ravishda boshqarishning ilmiy asoslari, tamoyillari va yondashuvlari majmui sifatida yoritiladi. Tadqiqotda metodologiyaning nazariy va amaliy ahamiyati ochib berilib, u boshqaruv qarorlarini qabul qilishda mantiqiy izchillikni ta’minlovchi asosiy omil sifatida baholanadi. Shuningdek, maqolada innovatsion menejment metodologiyasining tarixiy evolyutsiyasi hamda asosiy ilmiy yondashuvlari — faktorli, funksional va tizimli yondashuvlar tahlil qilinadi. Tizimli yondashuvning ustuvorligi, uning innovatsion jarayonni yaxlit tizim sifatida anglashdagi ahamiyati asoslab beriladi. O‘zbekiston iqtisodiyotining raqamli transformatsiyasi sharoitida menejerlarning metodologik madaniyatini rivojlantirish zarurati alohida ta’kidlanadi.
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIGA INVESTITSIYALARNI “CROWD INVESTING” PLATFORMALARI ORQALI JALB ETISH
Ushbu maqolada aksiyadorlik jamiyatlari (AJ) tomonidan investitsiyalarni jalb qilishning zamonaviy va innovatsion usuli — "crowd investing" (jamoaviy investitsiya) platformalaridan foydalanish istiqbollari tadqiq etiladi. Maqolada an’anaviy fond bozoridagi to‘siqlar, kichik va o‘rta investorlarning aksiyadorlik jamiyatlari kapitalidagi ishtiroki hamda ushbu jarayonning raqamli ekotizim orqali optimallashuvi tahlil qilingan. Shuningdek, kraudinvesting mexanizmlarining huquqiy asoslari, risklarni boshqarish va aksiyadorlik jamiyatlari uchun moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi roli yoritib beriladi. Tadqiqot yakunida mazkur platformalarni O‘zbekiston moliya bozoriga tatbiq etish bo‘yicha amaliy takliflar keltirilgan
TURIZM KLASTERLARINING EVOLUTSIYASI: AN’ANAVIY MAJMUALARDAN RAQAMLI KLASTERLARGACHA
Ushbu maqolada turizm klasteri konsepsiyasining tarixiy evolutsiyasi hamda turli iqtisodiy davrlarda uning ishlab chiqarish, hududiy raqobat va innovatsiya tizimlaridagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda tarixiy-taqqoshlash, konseptual kontent-tahlil va iyerarxik tasniflash yondashuvlari qo‘llandi. Natijada klaster nazariyalarining turizmga moslashuv bosqichlari va olimlar pozitsiyalarining iyerarxiyasi taklif etildi
IPO O‘TKAZISH BOSQICHLARI: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON AMALIYOTI TAHLILI
Ushbu maqolada IPO o‘tkazish bosqichlari xalqaro tajriba va O‘zbekiston amaliyoti kesimida huquqiyinstitutsional yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda pre-IPO tayyorgarlik, huquqiy rasmiylashtirish, listing va marketing, joylashtirish hamda post-IPO disclosure bosqichlarining mazmuni izchil yoritiladi. AQSh, Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi tajribasi bilan qiyoslash orqali O‘zbekiston amaliyotidagi kuchli jihatlar va takomillashtirish ehtiyojlari aniqlanadi. Xulosada IPO readiness, oshkoralik, raqamlashtirish va institutsional muvofiqlashtirishni kuchaytirishga doir amaliy xulosalar beriladi.
RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA KORPORATIV MADANIYATNING ZAMONAVIY BIZNESNI RIVOJLANTIRISHDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada zamonaviy biznes sharoitida korporativ madaniyatning mazmun-mohiyati, uning asosiy elementlari va funksiyalari hamda raqamli iqtisodiyot ta’siridagi transformatsiya jarayonlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida korporativ madaniyatning an’anaviy modeldan raqamli, dinamik va insonga yo‘naltirilgan boshqaruv mexanizmiga o‘tishi asoslab berilgan. Shuningdek, korporativ madaniyatning raqamli ekomuhit bilan integratsiyalashuvi tashkilot samaradorligi, xodimlar jalb etilganligi va innovatsion rivojlanishga ta’siri ilmiy jihatdan yoritilgan. Muallif tomonidan korporativ madaniyatning transformatsion modeli ishlab chiqilib, uning zamonaviy biznesni rivojlantirishdagi ahamiyati asoslangan.
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA SUV RESURSLARINI SAMARALI TAQSIMLASHNING IJTIMOIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida suv resurslarini samarali boshqarish va taqsimlash masalalari IMRAD metodologiyasi asosida kompleks tarzda tahlil etilgan. Hududda kuzatilayotgan suv tanqisligi, iqlim o‘zgarishi hamda ekologik muammolar sharoitida suvdan oqilona foydalanishning ijtimoiy-iqtisodiy mexanizmlari chuqur o‘rganilgan. Tadqiqot davomida statistik ma’lumotlar tahlili, iqtisodiy modellashtirish va taqqoslama yondashuvlardan foydalanilgan. Olingan natijalar suv tejash texnologiyalarini joriy etish, iqtisodiy rag‘batlantirish choralarini kuchaytirish hamda raqamli boshqaruv tizimlarini qo‘llash orqali suv sarfini sezilarli darajada kamaytirish va umumiy samaradorlikni oshirish mumkinligini ko‘rsatadi
FORECASTING THE EFFICIENCY OF SOLID WASTE RECYCLING IN INDUSTRIAL ENTERPRISES
This article provides a comprehensive analysis of modern machine learning methods utilized in industrial sectors, specifically focusing on the application of the XGBoost algorithm to enhance production productivity. The study examines the integration of these technologies within solid waste recycling processes at industrial enterprises, while highlighting the exceptional accuracy levels achieved by the model. Furthermore, the research demonstrates significant resource optimization capabilities for sustainable manufacturing and effective management. A particular focus is placed on maintaining performance amidst the noise and insignificant data inherent in complex industrial datasets. Additionally, the article addresses how the algorithm effectively handles incomplete indicators to ensure reliable and consistent output. The findings illustrate the practical significance of implementing forecasting models within the framework of the digital economy. Finally, the conclusions define the key role of machine learning technologies in improving overall industrial efficiency.
XIZMATLAR SOHASIDA KICHIK BIZNES FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur maqolada xizmatlar sohasida kichik biznes subyektlari faoliyatining iqtisodiy o‘sish sur’atlarini jadallashtirish va barqaror bandlikni ta’minlashdagi o‘rni rivojlangan mamlakatlar tajribasi asosida kompleks yondashuvda tahlil etilgan. Xizmatlar sektori zamonaviy iqtisodiyotda yuqori qo‘shilgan qiymat yaratuvchi, mehnat sig‘imi yuqori hamda tez moslashuvchan tarmoq sifatida kichik biznes rivojlanishining asosiy drayverlaridan biri hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, maqolada xalqaro ilmiy tadqiqotlar, empirik kuzatuvlar va statistik ma’lumotlar asosida kichik biznes samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimli ravishda o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida xizmat sifati va mijozga yo‘naltirilgan boshqaruvning raqobatbardoshlikni oshirishdagi roli, raqamlashtirish jarayonlarining operatsion xarajatlarni kamaytirish va bozor qamrovini kengaytirishdagi ahamiyati hamda innovatsion faoliyatning yangi xizmat turlarini shakllantirish orqali daromadlar o‘sishiga ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
PROBLEMS AND SOLUTIONS IN THE INSTITUTIONAL TRANSFORMATION OF ACCOUNTING AND AUDITING SYSTEMS IN THE DIGITAL ECONOMY
This article examines the institutional transformation of accounting and auditing systems in the digital economy. It highlights the role of Artificial Intelligence, Big Data, and cloud technologies, and provides a comparative analysis of global and local software solutions. The study identifies key challenges such as regulatory gaps, skills shortages, and cybersecurity risks. Scientific and practical recommendations are proposed to improve the system
TADBIRKORLIK VA HUNARMANDCHILIKNI RIVOJLANTIRISHNING XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI VA ULARDAN MAMLAKATIMIZDA FOYDALANISH YOʻNALISHLARI
Mazkur maqolada tadbirkorlik va hunarmandchilikni rivojlantirishning xorijiy davlatlar tajribasi hamda ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda rivojlangan mamlakatlarda kichik biznes va hunarmandchilikni qo‘llab-quvvatlashning institutsional, moliyaviy va huquqiy mexanizmlari yoritilib, ularning bandlikni ta’minlash, hududiy rivojlanishni rag‘batlantirish va iqtisodiy faollikni oshirishdagi o‘rni asoslab berilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda mahallalarda tadbirkorlik va hunarmandchilikni rivojlantirish bo‘yicha olib borilayotgan islohotlar baholanib, xorijiy tajribalarni milliy sharoitga moslashtirishning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot natijalari ushbu sohani boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish, eksport salohiyatini oshirish va aholi bandligini mustahkamlash uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
XORAZM VILOYATIDA SUV RESURSLARI TANQISLIGI VA TUPROQ DEGRADATSIYASINING MINTAQANING EKOLOGIK-IQTISODIY HOLATIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada Xorazm viloyatida suv resurslari tanqisligi va tuproq degradatsiyasining qishloq xo‘jaligi iqtisodiyotiga ta’siri miqdoriy usullar yordamida tahlil qilingan. Tadqiqot 2010–2023-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlarga asoslanib, suv unumdorligi koeffitsiyenti (W_t) va ekologik yo‘qotish modeli (E_t) qo‘llanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sug‘oriladigan yerlarning 54 foizida sho‘rlanish kuzatilishi va suv stressi indeksining 0,75 ga yetishi qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini sezilarli darajada pasaytirib, yillik 180–220 mlrd so‘m miqdorida iqtisodiy zarar keltirib chiqarmoqda. Tomchilatib sug‘orish texnologiyalarini kengaytirish va melioratsiya islohotlarini jadallashtirish asosiy siyosiy tavsiyalar sifatida ilgari surilgan.