MINTAQADA ENERGIYA TAʼMINOTI TIZIMLARINI OPTIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY MODELLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18879112Ключевые слова:
energiya tizimi, optimallashtirish, aqlli tarmoq, qayta tiklanadigan energiya, mintaqaviy rivojlanish, ko‘p mezonli baholash, energiya samaradorligiАннотация
Ushbu maqolada mintaqaviy energiya taʼminoti tizimlarini optimallashtirishning zamonaviy modellari nazariy
jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqotda markazlashgan, taqsimlangan va gibrid modellar samaradorlik, iqtisodiylik hamda
ekologik ko‘rsatkichlar asosida qiyoslandi. Energiya tizimlarini baholashda AHP, TOPSIS, VIKOR va DEA usullaridan
foydalanildi hamda ularning qo‘llanish imkoniyatlari ko‘rsatildi. Aqlli tarmoq texnologiyalari, qayta tiklanadigan energiya
manbalari va sunʼiy intellektga asoslangan prognozlash vositalarining tizim samaradorligiga taʼsiri yoritildi. Tahlil natijalari
mintaqaviy sharoitlarda gibrid model muvozanatli texnik-iqtisodiy natija berishini ko‘rsatdi. Energiya tizimining bosqichmabosqich
transformatsiya jarayoni tizimlashtirildi va har bir bosqich uchun asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari belgilandi.
Olingan xulosalar energiya siyosatini shakllantirishda ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi
Библиографические ссылки
1. IEA (2024). World Energy Outlook 2024. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/world-energyoutlook-
2024
2. IRENA (2023). World Energy Transitions Outlook 2023: 1.5°C Pathway. International Renewable Energy Agency.
https://www.irena.org/Publications/2023/Jun/World-Energy-Transitions-Outlook-2023
3. Sinha, A., Shahbaz, M., & Sengupta, T. (2023). “Renewable energy policies and contradictions in causality: A case
of next 11 countries.” Journal of Cleaner Production, 230, 122–137. https://www.sciencedirect.com/journal/journal-ofcleaner-
production
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 28-sentabr PF-166-son “Energetika sohasini isloh qilishning
navbatdagi bosqichini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni https://lex.uz/docs/-6624455#-6627778
5. Bazmi, A. A., & Zahedi, G. (2011). “Sustainable energy systems: Role of optimization modeling techniques in power
generation and supply.” Renewable and Sustainable Energy Reviews, 15(8), 3480–3500. https://www.sciencedirect.
com/science/article/abs/pii/S1364032111002073
6. Bazargan-Lari, R., Zabihi, R., & Zolfaghari, A. (2021). “Application of multi-criteria decision making in energy planning: A
review.” Energy Strategy Reviews, 38, 100766. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2211467X21001413
7. Wang, J., Zuo, W., & Rhode-Barbarigos, L. (2022). “Literature review on modeling and simulation of energy
infrastructures from a resilience perspective.” Reliability Engineering & System Safety, 216, 107961. https://www.
sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0951832021004786
8. Fang, X., Misra, S., Xue, G., & Yang, D. (2012). “Smart grid — The new and improved power grid: A survey.” IEEE
Communications Surveys & Tutorials, 14(4), 944–980. https://ieeexplore.ieee.org/document/6099519
9. Lund, H., & Mathiesen, B. V. (2015). “Energy system analysis of 100% renewable energy systems.” Energy, 34(5),
524–531. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360544208003174
10. Ahmad, T., Zhang, D., Huang, C., et al. (2021). “Artificial intelligence in sustainable energy industry: Status quo,
challenges and opportunities.” Journal of Cleaner Production, 289, 125834. https://www.sciencedirect.com/science/
article/pii/S0959652621000573
11. Opricovic, S., & Tzeng, G. H. (2004). “Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR
and TOPSIS.” European Journal of Operational Research, 156(2), 445–455. https://www.sciencedirect.com/science/
article/abs/pii/S0377221703000201
12. Lasseter, R. H. (2011). “Smart distribution: Coupled microgrids.” Proceedings of the IEEE, 99(6), 1074–1082. https://
ieeexplore.ieee.org/document/5765734
13. Andoni, M., Robu, V., Flynn, D., et al. (2019). “Blockchain technology in the energy sector: A systematic review of
challenges and opportunities.” Renewable and Sustainable Energy Reviews, 100, 143–174. https://www.sciencedirect.
com/science/article/pii/S1364032118307184
14. ISO (2018). ISO 50001:2018. Energy management systems — Requirements with guidance for use. International
Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/69426.html
15. European Commission (2019). Clean Energy for All Europeans Package. https://energy.ec.europa.eu/topics/energystrategy/
clean-energy-all-europeans-package_en
16. Birge, J. R., & Louveaux, F. (2011). Introduction to Stochastic Programming. Springer Series in Operations Research.
https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4614-0237-4
17. Saaty, T. L. (1980). The Analytic Hierarchy Process. McGraw-Hill, New York. https://link.springer.com/cha
pter/10.1007/978-3-642-50244-6_2
18. Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Multiple Attribute Decision Making: Methods and Applications. Springer-Verlag.
https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-48318-9
19. Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). “Measuring the efficiency of decision making units.” European Journal
of Operational Research, 2(6), 429–444. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0377221778901388
20. Sovacool, B. K., Noel, L., Axsen, J., & Kempton, W. (2020). “Vehicle-to-grid (V2G) economics: A review of costs and
benefits.” Energy Policy, 138, 111284. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301421519308067
21. Staffell, I., Scamman, D., Abad, A. V., et al. (2019). “The role of hydrogen and fuel cells in the global energy system.”
Energy & Environmental Science, 12(2), 463–491. https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2019/ee/c8ee01157e
22. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi (2023). Oʻzbekiston energetika sektori statistikasi. https://minenergy.uz/
uz
23. World Bank (2023). Global Energy Efficiency Report. https://www.worldbank.org/en/topic/energy/overview
24. UNDP (2022). Sustainable Energy for All: Country Action Agenda – Uzbekistan. https://www.undp.org/uzbekistan/
energy
25. Bloomberg NEF (2024). New Energy Outlook 2024. https://about.bnef.com/new-energy-outlook/
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.