NOTARIF ÇORALARNING DAVLAT BUDJETI DAROMADLARIGA TAʼSIRINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.24153957Abstract
Maqolada notarif çoralarning davlat budjeti daromadlariga taʼsirini baholaşning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Budjet daromadining taşqi savdo bilan boğliq tarkibiy qismlari (bojxona tarif tölovlari, import böyiça QQS va aksiz, litsenziya hamda sertifikat yiğimlari) notarif tartibga soliş darajasining funksiyasi sifatida formallaştirilgan. Xalqaro amaliyotda qöllaniladigan asosiy miqdoriy baholaş usullari (narx tafovuti, ekonometrik tarif ekvivalenti, çastota indeksi, gravitatsion model, hisob-statistik va umumiy muvozanat usullari) tizimlaştirilib, ularning budjet-fiskal tahlil uçun qöllaniliş imkoniyatlari qiyoslangan. Muallif tomonidan notarif tartibga soliş darajasi bilan budjet daromadi örtasidagi boğliqlikni aks ettiruvçi, “optimal tartibga soliş darajasi” tuşunçasiga asoslangan original nazariy model taklif etilgan. Özbekiston şaroitida mavjud maʼlumotlar bazasi çeklovlari hamda metodologiyani bosqiçma-bosqiç takomillaştiriş yönalişlari belgilangan. Kalit sözlar: notarif çoralar, davlat budjeti daromadlari, tarif ekvivalenti, narx tafovuti usuli, gravitatsion model, optimal tartibga soliş darajasi, yaşirin iqtisodiyot.Keywords
notarif çoralar, davlat budjeti daromadlari, tarif ekvivalenti, narx tafovuti usuli, gravitatsion model, optimal tartibga soliş darajasi, yaşirin iqtisodiyot.References
- 1.Kee, H. L., Nicita, A., & Olarreaga, M. (2009). Estimating Trade Restrictiveness Indices. The Economic Journal, 119, 172–199. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2008.02209.x
- 2.Anderson, J. E., & Neary, J. P. (1996). A New Approach to Evaluating Trade Policy. The Review of Economic Studies, 63(1), 107–125. https://doi.org/10.2307/2298417
- 3.UNCTAD. Quantification of Non-Tariff Measures. (2001). Policy Issues in International Trade and Commodities Study Series, (19).
- 4.Cadot, O., Gourdon, J., van Tongeren, F., & Estimating, Ad. (2018). Valorem Equivalents of Non-Tariff Measures. OECD Trade Policy Papers, (215). https://doi.org/10.1787/f3cd5bdc-en
- 5.Laffer, A. B. (2004). The Laffer Curve: Past, Present, and Future. The Heritage Foundation, Backgrounder, (1765).
- 6.Niyazov, Sh. Sh. (2018). Oʻzbekistonda tashqi iqtisodiy faoliyatni notarif usulda tartibga solishning muammo va istiqbollari: mag. diss. STIBOM.
- 7.Masharipov, F. F. (2016). Oʻzbekiston Respublikasining boj-tarif siyosatini takomillashtirish muammolari va istiqbollari: mag. diss. STIBOM.
- 8.Matyoqubov, V. R. (2017). Oʻzbekiston Respublikasida oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda boj-tarif omili (oziqovqat importi misolida): mag. diss. mag. diss.
- 9.Yomgʻirov, X. (2017). Gʻ. Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatida eksport bojxona protsedouralarini takomillashtirish muammolari: mag. diss. STIBOM.
- 10.Ibragimova, N. M. (n.d.). Tarif va notarif to‘siqlarning jahon savdosiga ta’siri. ilmiy maqola.
- 11.Чернышев, И. В. (2018). Оценка влияния нетарифных мер регулирования на внешнеторговую деятельность: дис.
- 12.Волков, Р. Г. (2020). Влияние нетарифных барьеров на оценку доступности общего рынка международного интеграционного объединения предприятиями государств-участников (на примере промышленных предприятий Евразийского экономического союза): дис. … канд. экон. наук.
- 13.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 10-dekabrdagi «Naqdsiz hisob-kitoblarni ommalashtirish va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishga qaratilgan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PF-246-son Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-7897630
- 14.Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona qoʻmitasining bojxona yigʻimlari boʻyicha rasmiy maʼlumotlari (2024-2025 yy.).
- 15.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 17-dekabrdagi «Bojxona maʼmuriyatchiligi va tashqi savdo tartibotlarini yanada soddalashtirish va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF-250-son Farmoni. https://lex.uz/ru/docs/-7934915
- 16.Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi; Davlat bojxona qoʻmitasi. TIF TN kodlariga oid statistik maʼlumot (2025-yilgi tahrir).
Downloads
Published
2026-11-12
How to Cite
Murtozov, B. S. öğli. (2026). NOTARIF ÇORALARNING DAVLAT BUDJETI DAROMADLARIGA TAʼSIRINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(11), 203–206. https://doi.org/10.5281/zenodo.24153957
Issue
Section
Articles
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


