TOG‘ VA TOG‘OLDI HUDUDLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISHDA TRANSPORT XARAJATLARI VA BOZORGA KIRISH IMKONIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23467347Abstract
Tog‘ va tog‘oldi hududlarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashish xarajatlarining kamayishi ishlab chiqaruvchilarning mahsulot sotishdan oladigan iqtisodiy manfaatini har doim ham oshirmaydi. Yetkazib berish muddati, mahsulotning saqlanish xususiyatlari va xaridorlarning talablari transport xarajatlaridan tejalgan mablag‘ning sotuv natijalariga ta’sirini belgilaydi. Maqolaning maqsadi transport sharoitlari, yetkazib berish xarajatlari va bozorga kirish imkoniyatlari o‘rtasidagi iqtisodiy bog‘liqliklarni aniqlashdan iborat. Tadqiqot Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) hamda Xalqaro qishloq xo‘jaligini rivojlantirish jamg‘armasi (IFAD) tomonidan e’lon qilingan tanlangan ochiq materiallar asosidagi nazariy-tahliliy sharh bo‘lib, unda tizimli tahlil, qiyosiy-iqtisodiy talqin va mantiqiy umumlashtirish usullari qo‘llanilgan. Tahlil natijalari geografik yaqinlik bozorga iqtisodiy jihatdan maqbul kirishni baholashda yagona va yetarli mezon bo‘la olmasligini ko‘rsatadi. Mahsulot partiyalarini birlashtirish orqali transport xarajatlaridan erishilgan tejam kutish vaqtining uzayishi va mahsulot sifatining pasayishi bilan bog‘liq yo‘qotishlar hisobiga qisqarishi mumkin. Shuningdek, yuqori sotish narxidan olinadigan iqtisodiy afzallik qo‘shimcha yetkazib berish xarajatlari ta’sirida kamayishi mumkin. Muqobil bozorlarning iqtisodiy maqbulligi amaldagi sotuv hajmi, sotish narxi va tegishli xarajatlarning o‘zaro nisbati asosida baholanadi. Tadqiqotning ilmiy hissasi transportdan foydalanish imkoniyati, tashishning iqtisodiy maqbulligi va xaridor talablariga muvofiq mahsulot sotish imkoniyatini o‘zaro farqlashdan iborat. Tadqiqotning amaliy ahamiyati birgalikda tashish va mahsulotlarni yig‘ish xizmatlarini xarajatlar tejalishi, muvofiqlashtirish xarajatlari hamda yetkazib berish muddatlarining o‘zaro muvofiqligi asosida baholash imkoniyati bilan belgilanadi. Olingan nazariy xulosalarning O‘zbekiston sharoitida qo‘llanish imkoniyatlarini aniqlash uchun mahsulot turlari, mavsumlar va hududlar kesimida empirik tadqiqotlar o‘tkazish maqsadga muvofiq.Keywords
tog‘ va tog‘oldi hududlari, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi, transport xarajatlari, bozorga kirish imkoniyatlari, mahsulot yetkazib berish, mahsulot yo‘qotishlari, tizimli tahlilReferences
Crossley, P., Chamen, T., & Kienzle, J. (2009). Rural transport and traction enterprises for improved livelihoods. FAO.
FAO. Mountain farming. (n.d.). Family Farming Knowledge Platform [Elektron resurs].
IFAD. What helps value chain projects work best for rural producers? [Elektron resurs]. – URL: https:// www.ifad.org/en/w/opinions/what-helps-value-chain-projects-work-best-for-rural-producers-
Li, X. (2019). El Solh M., Siddique K.H.M. Mountain agriculture: Opportunities for harnessing Zero Hunger in Asia. FAO. https://doi.org/10.4060/ca5561en
Marocchino, C. (2009). A guide to upgrading rural agricultural retail markets [Elektron resurs]. FAO.
Romeo, R., Manuelli, S., Geringer, M., & Barchiesi, V. (2021). (eds.). Mountain farming systems. FAO.
Tracey-White, J. (2005). Rural–Urban Marketing Linkages: An Infrastructure Identification and Survey Guide. An Infrastructure Identification and Survey Guide.
World Bank. Rural Access Index (RAI) [Elektron resurs]. – World Bank Data Catalog. – URL: https:// datacatalog.worldbank.org/search/dataset/0038250/rural-access-index-rai.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
