TEMIR YO‘L YO‘LOVCHI TASHISH IQTISODIY SAMARADORLIGINING NAZARIY ASOSI

Authors

  • Ulug‘bek Farxodovich Eshboyev “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ Iqtisodiy tahlil va prognozlash departamenti yetakchi mutaxassisi Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Yashil iqtisodiyot” kafedrasi mustaqil izlanuvchisi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23065726

Abstract

Temir yo‘l yo‘lovchi tashish korxonalari faoliyatining iqtisodiy samaradorligini an’anaviy “natija/xarajat” nisbati orqali baholashning nazariy jihatdan yetarli emasligi hamda samaradorlik kategoriyasini ko‘p darajali tizim sifatida qayta talqin qilish zarurati tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi yo‘lovchi tashish korxonasida samaradorlikni shakllantiruvchi omillar tizimini aniqlash hamda uni texnologik-operatsion, moliyaviy-iqtisodiy va ijtimoiy-tizimli darajalar muvozanati sifatida asoslashdan iborat. “O‘ztemiryo‘lyo‘lovchi” AJning 2020–2025-yillardagi statistik ma’lumotlari tahlil qilinib, mavjud ilmiy yondashuvlar ikki mezon — resurs sarfini miqdoriy o‘lchash darajasi va ijtimoiy vazifani hisobga olish darajasi — bo‘yicha xaritalashtirilgan. Natijalarga ko‘ra, yo‘lovchi aylanmasi 2,10 marta va vagon-kilometr hajmi 1,72 marta oshgan sharoitda bandlik darajasi 22,0 foizga o‘sgani hamda bu holat yo‘lovchi oqimi va quvvatning turli sur’atlarda tiklanganini ko‘rsatishi aniqlangan. Mavjud sakkizta nazariy yondashuvda taklif etilgan quvvat, realizatsiya qilingan quvvat va ijtimoiy vazifani yagona baholash tartibida birlashtirish masalasi yetarlicha yoritilmagani asoslangan.

Keywords

iqtisodiy samaradorlik, temir yo‘l transporti, yo‘lovchi tashish, ko‘p darajali baholash, tariflarni tartibga solish, kompensatsiya mexanizmi

References

1. Farrell M. J. The Measurement of Productive Efficiency // Journal of the Royal Statistical Society. Series

A. — 1957. — Vol. 120, No. 3. — P. 253–290.

2. Farsi M., Filippini M., Greene W. Efficiency Measurement in Network Industries: Application to the Swiss

Railway Companies // Journal of Regulatory Economics. — 2005. — Vol. 28, No. 1. — P. 69–90.

3. Cowie J. The Technical Efficiency of Public and Private Ownership in the Rail Industry: The Case of Swiss

Private Railways // Journal of Transport Economics and Policy. — 1999. — Vol. 33, No. 3. — P. 241–252.

4. Laffont J.-J., Tirole J. A Theory of Incentives in Procurement and Regulation. — Cambridge, MA: MIT

Press, 1993. — 705 p.

5. Holmström B., Milgrom P. Multitask Principal-Agent Analyses: Incentive Contracts, Asset Ownership, and

Job Design // Journal of Law, Economics, and Organization. — 1991. — Vol. 7. — P. 24–52.

6. Wardman M. Public Transport Values of Time // Transport Policy. — 2004. — Vol. 11, No. 4. — P. 363–377.

7. Preston J. Rail Transport Economics and Policy Analysis // Transport Reviews. — 2021.

8. Mohring H. Optimization and Scale Economies in Urban Bus Transportation // The American Economic

Review. — 1972. — Vol. 62, No. 4. — P. 591–604.

9. Talluri K. T., van Ryzin G. J. The Theory and Practice of Revenue Management. — New York: Springer,

2004. — 717 p.

10. “O‘ztemiryo‘lyo‘lovchi” AJ statistik ma’lumotlari, 2020–2025-yillar. — Toshkent, 2026.

Downloads

Published

2026-02-02

How to Cite

Eshboyev, U. F. (2026). TEMIR YO‘L YO‘LOVCHI TASHISH IQTISODIY SAMARADORLIGINING NAZARIY ASOSI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4, 687–690. https://doi.org/10.5281/zenodo.23065726
Vol. 4 (2026): «RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA SUN'IY INTELLEKT» jurnali  Maxsus son_Mahalliy tezis