KOMPETENSIYA MATRIKSINING MEHNAT BOZORIDAGI AHAMIYATI VA UNING O‘ZBEKISTON UCHUN INSTITUTSIONAL JIHATLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22147062Abstract
Maqolada kompetensiya matriksining zamonaviy mehnat bozorida tutgan o‘rni hamda
uni O‘zbekistonning kasb va malakalar tizimiga institutsional integratsiya qilish imkoniyatlari tadqiq etilgan.
Tadqiqotning nazariy bazasi kompetensiyaviy yondashuvning klassik va zamonaviy konsepsiyalari,
jumladan, D. Makklelland, R. Boyatzis, L. va S. Spenser, F. Delamare Le Deist va J. Winterton, D. Bartram
hamda M. Campion va hammualliflarning ishlari asosida shakllantirilgan. Metodologik jihatdan nazariykonseptual
tahlil, qiyosiy-institutsional tahlil, normativ-huquqiy hujjatlarni kontent tahlil qilish, ikkilamchi
statistik ma’lumotlarni deskriptiv tahlil qilish va mavjud empirik validatsiya ko‘rsatkichlarini interpretatsiya
qilish usullaridan foydalanilgan. Natijalar kompetensiya matriksi ish beruvchilar, ta’lim tizimi, ishchi kuchi
va davlat siyosati uchun yagona o‘lchanadigan malaka tilini yaratishini ko‘rsatadi. O‘zbekiston mehnat
bozoridagi tarkibiy nomuvofiqliklar, malakali kadrlarga talabning yuqoriligi hamda milliy malakalar tizimini
rivojlantirish bo‘yicha normativ-huquqiy islohotlar ushbu vositani joriy etish zaruratini kuchaytiradi. XALIKK-
2020 va ISCO-08 bilan uyg‘unlashtirilgan kompetensiya matriksi bo‘yicha keltirilgan OLS (R² taxminan
0,362) va Kronbax alfa (taxminan 0,85) ko‘rsatkichlari metodik yondashuvning empirik asoslanganligini
ko‘rsatadi.
Keywords
kompetensiya matriksi, mehnat bozori, kasb va malakalar tizimi, kompetensiyaviy yondashuv, malaka nomuvofiqligi, XALIKK-2020, ISCO-08, kompetensiya modeli, O‘zbekiston.References
1. McClelland D.C. Testing for competence rather than for “intelligence” // American Psychologist. – 1973. –
Vol. 28, No. 1. – P. 1–14. DOI: 10.1037/h0034092.
2. Boyatzis R.E. The Competent Manager: A Model for Effective Performance. – New York: John Wiley &
Sons, 1982.
3. Spencer L.M., Spencer S.M. Competence at Work: Models for Superior Performance. – New York: John
Wiley & Sons, 1993.
4. Delamare Le Deist F., Winterton J. What Is Competence? // Human Resource Development International.
– 2005. – Vol. 8, No. 1. – P. 27–46. DOI: 10.1080/1367886042000338227.
5. Bartram D. The Great Eight Competencies: A Criterion-Centric Approach to Validation // Journal of Applied
Psychology. – 2005. – Vol. 90, No. 6. – P. 1185–1203. DOI: 10.1037/0021-9010.90.6.1185.
6. Campion M.A., Fink A.A., Ruggeberg B.J., Carr L., Phillips G.M., Odman R.B. Doing Competencies Well:
Best Practices in Competency Modeling // Personnel Psychology. – 2011. – Vol. 64, No. 1. – P. 225–262.
DOI: 10.1111/j.1744-6570.2010.01207.x.
7. International Labour Organization (ILO). International Standard Classification of Occupations: ISCO-08. –
Geneva: ILO, 2012.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “Yangi O‘zbekistonning 2022–2026-yillarga
mo‘ljallangan Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni. https://lex.uz/ru/docs/-5841063
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha
moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib
chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PF-21-son Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-8050769
10. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 17-iyundagi “O‘zbekiston Respublikasi milliy
malakalar tizimini tartibga solishga qaratilgan ba’zi normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi
369-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7577924
11. Rynok truda v Uzbekistane: itogi 2025 goda // hh.uz tahliliy sharhi, 2025.
12. Ekspert RA. O‘zbekiston mintaqada ishsizlikni qisqartirish bo‘yicha yetakchi // Kursiv Media Uzbekistan,
13.11.2025.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
