ICHKI AUDITNING GLOBAL STANDARTLARI TALABLARINI TIJORAT BANKLARI AMALIYOTIGA JORIY ETISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI

ICHKI AUDITNING GLOBAL STANDARTLARI TALABLARINI TIJORAT BANKLARI AMALIYOTIGA JORIY ETISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI

Authors

  • Azizbek Ismailov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21538460

Keywords:

ichki audit, Ichki auditning global standartlari, tijorat banki, joriy etish, muvofiqlik matritsasi, me’yoriy-huquqiy baza, mustaqil tashqi baholash, samaradorlikni o‘lchash, tavakkalchilikka asoslangan rejalashtirish, yo‘l xaritasi.

Abstract

Maqolada 2025-yil 9-yanvardan kuchga kirgan Ichki auditning global standartlari talablarini
O‘zbekiston tijorat banklari amaliyotiga joriy etish masalalari tadqiq etilgan. Bank ichki auditini xalqaro tartibga
solish manbalari tizimlashtirilib, milliy me’yoriy-huquqiy bazaning rivojlanish bosqichlari davriylashtirilgan. Global
standartlarning o‘nta talab yo‘nalishi bo‘yicha milliy normalar bilan muvofiqlik matritsasi (xalqaro talablar va milliy
normalar o‘rtasidagi moslik darajasini ko‘rsatuvchi tahliliy jadval) tuzilib, institutsional o‘zak (ichki audit xizmatining
maqomi, mustaqilligi, hisobdorligi va tavakkalchilikka asoslangan rejalashtirish tizimi) bo‘yicha muvofiqlik hamda
to‘rtta yo‘nalish — mustaqil tashqi baholash, texnologiyalardan foydalanish, samaradorlikni o‘lchash va mavzuviy
talablar (yuqori tavakkalchilikka ega muayyan sohalarga oid maxsus talablar) — bo‘yicha bo‘shliqlar aniqlangan.
Joriy etishning ustuvor yo‘nalishlari ichki auditni boshqarish, faoliyatni rejalashtirish, natijalarni taqdim etish va
sifatni baholash sohalari kesimida asoslanib, mavjud uzilishlarni bartaraf etishning uch bosqichli va uch darajali yo‘l
xaritasi taklif etilgan.

Author Biography

Azizbek Ismailov

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi

References

1. O‘zbekiston Respublikasining «Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida»gi Qonuni : 2019-yil 5-noyabrdagi

O‘RQ-580-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4581969 (murojaat

sanasi: 22.07.2026).

2. O‘zbekiston Respublikasining «O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida»gi Qonuni : 2019-

yil 11-noyabrdagi O‘RQ-582-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-

4590452 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha

Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni : 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-son // Qonunchilik

ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-3107036 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining

bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni : 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son //

Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4811025 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor

yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha

chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni : 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy

bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-8050769 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «“Asakabank” aksiyadorlik jamiyatini xususiylashtirishni

jadallashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori : 2026-yil 20-apreldagi PQ-149-son //

Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-8151497 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

7. Tijorat banklarining ichki auditiga Markaziy bank tomonidan qo‘yiladigan talablar to‘g‘risidagi nizom :

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2000-yil 25-noyabrdagi 405-son qarori bilan

tasdiqlangan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2000-yil 22-dekabrda 992-son bilan davlat

ro‘yxatidan o‘tkazilgan; keyingi o‘zgartirishlar bilan; o‘z kuchini yo‘qotgan // Qonunchilik ma’lumotlari milliy

bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-866557 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

8. Tijorat banklarining ichki auditiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risidagi nizom : O‘zbekiston Respublikasi

Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 16-apreldagi 3/2-son qarori bilan tasdiqlangan, O‘zbekiston

Respublikasi Adliya vazirligida 2021-yil 7-mayda 3302-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan; O‘zbekiston

Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 10-iyuldagi 14/10-son qarori (ro‘yxat raqami 3658,

2025-yil 8-avgust) tahririda// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-5431666

(murojaat sanasi: 22.07.2026).

9. Tijorat banklarida korporativ boshqaruv to‘g‘risidagi nizom : O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki

boshqaruvining 2020-yil 25-maydagi 12/8-son qarori bilan tasdiqlangan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya

vazirligida 2020-yil 30-iyunda 3254-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan; keyingi o‘zgartirishlar bilan //

Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4888804 (murojaat sanasi: 22.07.2026).

10. Banklar va banklar guruhlarining tavakkalchiliklarni boshqarish tizimiga doir talablar to‘g‘risidagi nizom

: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2023-yil 7-martdagi 4/11-son qarori bilan

tasdiqlangan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2023-yil 18-aprelda 3427-son bilan davlat

ro‘yxatidan o‘tkazilgan; O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2024-yil 5-dekabrdagi

37/6-son qarori (ro‘yxat raqami 3427-1, 2025-yil 21-yanvar) bilan kiritilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar

bilan// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-6436466 (murojaat sanasi:

22.07.2026).

11. The Institute of Internal Auditors. Global Internal Audit Standards [Electronic resource]. – Lake Mary,

FL : The Institute of Internal Auditors, 2024. – URL: https://www.theiia.org/globalassets/site/standards/

globalinternalauditstandards_2024january9.pdf (accessed: 22.07.2026).

12. The Institute of Internal Auditors. International Standards for the Professional Practice of Internal Auditing

(Standards) [Electronic resource]. – Lake Mary, FL : The Institute of Internal Auditors, 2017. – URL: https://

www.theiia.org/globalassets/site/standards/mandatory-guidance/ippf/2017/ippf-standards-2017-english.

pdf (accessed: 22.07.2026).

13. The Institute of Internal Auditors. Cybersecurity Topical Requirement [Electronic resource]. – Lake Mary,

FL : The Institute of Internal Auditors, 2025. – URL: https://www.theiia.org/globalassets/site/standards/

topical-requirements/cybersecurity/cybersecurity_topical_requirement.pdf (accessed: 22.07.2026).

14. The Institute of Internal Auditors. The IIA’s Three Lines Model: An Update of the Three Lines of Defense

[Electronic resource]. – Lake Mary, FL : The Institute of Internal Auditors, 2020. – URL: https://www.

theiia.org/globalassets/documents/resources/the-iias-three-lines-model-an-update-of-the-three-lines-ofdefense-

july-2020/three-lines-model-updated-english.pdf (accessed: 22.07.2026).

15. Basel Committee on Banking Supervision. The Internal Audit Function in Banks [Electronic resource]. –

Basel : Bank for International Settlements, 2012. – URL: https://www.bis.org/publ/bcbs223.htm (accessed:

22.07.2026).

16. Basel Committee on Banking Supervision. Corporate Governance Principles for Banks [Electronic

resource]. – Basel : Bank for International Settlements, 2015. – URL: https://www.bis.org/bcbs/publ/d328.

htm (accessed: 22.07.2026).

17. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. Internal Control — Integrated

Framework [Electronic resource]. – Durham, NC : COSO, 2013. – URL: https://www.coso.org/internalcontrol

(accessed: 22.07.2026) ; Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission.

Enterprise Risk Management — Integrating with Strategy and Performance [Electronic resource]. –

Durham, NC : COSO, 2017. – URL: https://www.coso.org/enterprise-risk-management (accessed:

22.07.2026).

18. International Auditing and Assurance Standards Board. International Standard on Auditing 610 (Revised

2013): Using the Work of Internal Auditors [Electronic resource]. – New York : International Federation of

Accountants, 2013. – URL: https://www.iaasb.org/publications/isa-610-revised-2013-using-work-internalauditors-

0 (accessed: 22.07.2026).

19. Sawyer L.B., Dittenhofer M.A., Scheiner J.H. Sawyer’s Internal Auditing: The Practice of Modern Internal

Auditing. – 5th ed. – Altamonte Springs, FL : The Institute of Internal Auditors, 2003. – 1446 p.

20. Ibragimov A.K. Auditning xalqaro standartlari asosida tijorat banklarida ichki auditning tashkiliy asoslari :

o‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2013. – 383 b. – ISBN 978-9943-302-80-8.

21. Karimov N.F. Tijorat banklarida ichki audit : monografiya. – Toshkent : O‘zbekiston Respublikasi Fanlar

akademiyasi «Fan» nashriyoti, 2006. – 262 b.

22. Tashmanov G‘.D. Ichki audit xizmatini xalqaro standartlar asosida takomillashtirish : iqtisodiyot fanlari

bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2021.

23. Xajimuratov N.Sh. Moliyaviy hisobot auditi metodologiyasini takomillashtirish : iqtisodiyot fanlari doktori

(DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2021. – 66 b.

24. OTP Bank Plc. OTP Bank Entered the Central Asian Region by Acquiring Ipoteka Bank [Electronic resource].

– Budapest, 13 June 2023. – URL: https://www.otpgroup.info/news/OTP-Bank-Uzbek-transaction-closed-

Ipoteka-Bank-acquired (accessed: 22.07.2026).

25. O‘zbekiston Respublikasi Korporativ axborot yagona portali. Tijorat banklarining yillik hisobotlari va

korporativ axboroti [Elektron resurs]. – URL: https://openinfo.uz (murojaat sanasi: 22.07.2026).

Downloads

Published

2026-07-01

How to Cite

Ismailov , A. (2026). ICHKI AUDITNING GLOBAL STANDARTLARI TALABLARINI TIJORAT BANKLARI AMALIYOTIGA JORIY ETISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(7), 249–257. https://doi.org/10.5281/zenodo.21538460
Loading...