MOLIYAVIY INVESTITSIYALARNING QADRSIZLANISHINI KUTILAYOTGAN KREDIT ZARARLARI (ECL) MODELI ASOSIDA HISOBGA OLISH METODIKASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21538357Keywords:
moliyaviy investitsiyalar, MHXS 9, qadrsizlanish, kutilayotgan kredit zararlari, ECL, PD, LGD, EAD, makroiqtisodiy omillar, buxgalteriya hisobi, audit.Abstract
Mazkur maqolada moliyaviy investitsiyalarning qadrsizlanishini Moliyaviy hisobotning xalqaro
standartlari (MHXS 9 «Moliyaviy instrumentlar»)ning kutilayotgan kredit zararlari (Expected Credit Loss — ECL)
modeli asosida tan olish va hisobga olish metodikasi tadqiq etilgan. Milliy hisob amaliyotida qadrsizlanishni
baholashda yuzaga kelgan zarar modelidan foydalanish elementlari saqlanib qolayotgani, bu esa risklarni
kech aks ettirishga olib kelayotgani asoslangan. Tadqiqot natijasida uch bosqichli ECL zaxirasini PD (defolt
ehtimoli), LGD (defolt sodir bo‘lganda zarar ulushi) va EAD (defolt paytidagi ekspozitsiya) parametrlari asosida
hisoblashda O‘zbekiston makroiqtisodiy omillarini (inflyatsiya, YaIM o‘sish sur’ati, valyuta kursi) integratsiya
qiluvchi metodika ishlab chiqilgan. Taklif etilgan metodika risklarni o‘z vaqtida tan olish va aktivlarning real
qiymatini aks ettirish imkonini beradi
References
1. IFRS Foundation. IFRS 9 Financial Instruments. — London: IFRS Foundation, 2014 (keyingi o‘zgartirishlar
bilan). — IFRS Foundation rasmiy veb-sayti (murojaat qilingan sana: 21.07.2026).
2. KPMG International Standards Group. Insights into IFRS: KPMG’s Practical Guide to IFRS Accounting
Standards. 19th ed., 2022/23. — London: KPMG IFRG Limited, 2022.
3. Deloitte. A Closer Look: Applying the Expected Credit Loss Model to Trade Receivables Using a Provision
Matrix. — London: Deloitte Touche Tohmatsu Limited, 2018.
4. Damodaran A. Investment Valuation: Tools and Techniques for Determining the Value of Any Asset. 3rd
ed. — Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2012. — 992 p. — ISBN 978-1-118-01152-2.
5. Bodie Z., Kane A., Marcus A. J. Investments. 12th ed. — New York: McGraw-Hill Education, 2021. — ISBN
978-1-260-01383-2.
6. Шеремет А. Д., Суйц В. П. Аудит: учебник. 7-е изд., перераб. и доп. — Москва: ИНФРА-М, 2021. —
375 с. — DOI: 10.12737/25135. — ISBN 978-5-16-012528-2.
7. O‘zbekiston Respublikasining «Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi Qonuni (yangi tahriri). 2016-yil 13-aprel,
O‘RQ-404-son. — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, Lex.uz, hujjat № 2931253 (murojaat qilingan
sana: 21.07.2026). https://lex.uz/ru/docs/-2931253
8. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Pul-kredit siyosati sharhi, 2025-yil I chorak. — Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2025 (murojaat qilingan sana: 21.07.2026).
9. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy holati
(2025-yil yanvar–dekabr). — Toshkent, 2026 (murojaat qilingan sana: 21.07.2026).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.