TIJORAT BANKLARIDA RISKKA YO‘NALTIRILGAN ICHKI AUDITNI TASHKIL ETISHNING XALQARO STANDARTLAR BILAN INTEGRATSIYALASHGAN ALGORITMI

TIJORAT BANKLARIDA RISKKA YO‘NALTIRILGAN ICHKI AUDITNI TASHKIL ETISHNING XALQARO STANDARTLAR BILAN INTEGRATSIYALASHGAN ALGORITMI

Авторы

  • Xayotjon Narziyev

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21538336

Ключевые слова:

riskka yo‘naltirilgan ichki audit, audit universi, riskni baholash, risk xaritasi, audit rejasi, COSO ERM, ISO 31000, tijorat banklari, asosiy risk indikatorlari

Аннотация

Maqolada tijorat banklarida riskka yo‘naltirilgan ichki auditni (RBIA) amalga oshirishning
yetti bosqichli algoritmi taklif etilgan. Algoritm audit universini shakllantirishdan sifatni ta’minlash dasturigacha
bo‘lgan to‘liq siklni qamrab oladi hamda har bir bosqichni «Ichki auditning global standartlari», COSO ERM
va ISO 31000 talablari bilan integratsiyalaydi. Riskni baholashning 5×5 matritsasi, to‘rt pog‘onali risk tasnifi
va resurslarni taqsimlash nisbatlari asoslangan. O‘zbekiston banklarida RBIAni joriy etish darajasi rivojlangan
mamlakatlar ko‘rsatkichlariga nisbatan pastroq ekani aniqlanib, algoritmni bosqichma-bosqich tatbiq etish
bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

Биография автора

Xayotjon Narziyev

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi

Библиографические ссылки

1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 16-apreldagi 3/2-son qarori bilan

tasdiqlangan «Tijorat banklarining ichki auditiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risida»gi nizom. O‘zbekiston

Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2021-yil 7-mayda 3302-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan

// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/-5431666 (murojaat sanasi:

21.07.2026).

2. 2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi

to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son Farmoni //

Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ. — URL: https://lex.uz/docs/-4811025 (murojaat sanasi:

21.07.2026).

3. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida: O‘zbekiston

Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy

bazasi — LexUZ. — URL: https://lex.uz/docs/-5841063 (murojaat sanasi: 21.07.2026).

4. Auditorlik faoliyati to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 25-fevraldagi O‘RQ-677-son Qonuni

// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ. — URL: https://lex.uz/docs/-5307886 (murojaat sanasi:

21.07.2026).

5. Anderson, U. L. Internal Auditing: Assurance & Advisory Services / U. L. Anderson, M. J. Head, S.

Ramamoorti, C. Riddle, M. Salamasick, P. J. Sobel. — 4th ed. — Lake Mary, FL: Internal Audit Foundation,

2017. — 485 p.

6. Arena, M. Identifying Organizational Drivers of Internal Audit Effectiveness / M. Arena, G. Azzone

// International Journal of Auditing. — 2009. — Vol. 13, No. 1. — P. 43–60. — DOI: 10.1111/j.1099-

1123.2008.00392.x.

7. Basel Committee on Banking Supervision. The Internal Audit Function in Banks. BCBS-223. — Basel:

Bank for International Settlements, 2012. — 29 p.

8. Betti, N. Understanding the Internal Audit Function in a Digitalised Business Environment / N. Betti, G.

Sarens // Journal of Accounting & Organizational Change. — 2021. — Vol. 17, No. 2. — P. 197–216. —

DOI: 10.1108/JAOC-11-2019-0114.

9. Castanheira, N. Factors Associated with the Adoption of Risk-Based Internal Auditing / N. Castanheira,

L. L. Rodrigues, R. Craig // Managerial Auditing Journal. — 2010. — Vol. 25, No. 1. — P. 79–98. — DOI:

10.1108/02686901011007315.

10. Coetzee, P. Improving the Efficiency and Effectiveness of Risk-Based Internal Audit Engagements / P.

Coetzee, D. Lubbe // International Journal of Auditing. — 2014. — Vol. 18, No. 2. — P. 115–125. — DOI:

10.1111/ijau.12016.

11. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. Enterprise Risk Management —

Integrating with Strategy and Performance. — New York: COSO, 2017.

12. De Zwaan, L. Internal Audit Involvement in Enterprise Risk Management / L. de Zwaan, J. Stewart,

N. Subramaniam // Managerial Auditing Journal. — 2011. — Vol. 26, No. 7. — P. 586–604. — DOI:

10.1108/02686901111151323.

13. Institute of Internal Auditors. 2023 North American Pulse of Internal Audit: Benchmarks for Internal Audit

Leaders. — Lake Mary, FL: Internal Audit Foundation, 2023.

14. Institute of Internal Auditors. Global Internal Audit Standards. — Lake Mary, FL: The Institute of Internal

Auditors, 2024. — 119 p.

15. International Organization for Standardization. ISO 31000:2018. Risk Management — Guidelines. — 2nd

ed. — Geneva: ISO, 2018. — 16 p.

16. Lenz, R. The Future of Internal Auditing: Gardener of Governance / R. Lenz, K. K. Jeppesen // EDPACS:

The EDP Audit, Control, and Security Newsletter. — 2022. — Vol. 66, No. 5. — P. 1–21. — DOI:

10.1080/07366981.2022.2036314.

17. Sarens, G. Internal Auditors’ Perception about Their Role in Risk Management: A Comparison between

US and Belgian Companies / G. Sarens, I. De Beelde // Managerial Auditing Journal. — 2006. — Vol. 21,

No. 1. — P. 63–80. — DOI: 10.1108/02686900610634766.

18. Tuychiyev, A. Audit: darslik / A. Tuychiyev, I. Qo‘ziyev, A. Avloqulov, I. Sherimbetov, I. Avazov. — Toshkent:

Iqtisod-Moliya, 2019. — 530 b.

19. Подольский, В. И. Аудит: учебник для студентов вузов / В. И. Подольский, А. А. Савин, Л. В.

Сотникова [и др.]; под ред. В. И. Подольского. — 6-е изд., перераб. и доп. — Москва: ЮНИТИ-ДАНА,

2017. — 688 с. — ISBN 978-5-238-02777-7.

Загрузки

Опубликован

2026-07-01

Как цитировать

Narziyev , X. (2026). TIJORAT BANKLARIDA RISKKA YO‘NALTIRILGAN ICHKI AUDITNI TASHKIL ETISHNING XALQARO STANDARTLAR BILAN INTEGRATSIYALASHGAN ALGORITMI. ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ, 4(7), 203–209. https://doi.org/10.5281/zenodo.21538336
Loading...