HAVO TRANSPORTIDA YUK TASHISH BOZORIDA KICHIK TADBIRKORLIKNING TASHKILIY-HUQUQIY SHAKLLARI: GSA/ GSSA AGENTLIK HAMDA EKSPEDITORLIK MODELLARI TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21284504Ключевые слова:
havo yuk tashish, kichik tadbirkorlik, General Sales Agent, GSSA, transport ekspeditsiyasi, IATA Cargo Agency, FIATA Model Rules, tashkiliy-huquqiy shakl.Аннотация
Ushbu tezis havo transportida yuk tashish bozorida kichik tadbirkorlik subyektlari faoliyat
yuritishi mumkin bo‘lgan uchta asosiy tashkiliy-huquqiy shaklni — General Sales Agent (GSA), General Sales and
Service Agent (GSSA) hamda transport-ekspeditorlik kompaniyalarini institutsional-huquqiy jihatdan qiyosiy tahlil
qiladi. IATA Cargo Agency Program hujjatlari, FIATA Freight Forwarding Services Model Rules (2019-yil tahriri),
O‘zbekiston Respublikasining 1996-yil 29-avgustda qabul qilingan Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism) 40-bobi [8]
hamda O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 9-avgustdagi O‘RQ-706-son “Transport to‘g‘risida”gi Qonuni [9]
asosida uch modelning huquqiy maqomi, javobgarlik chegaralari, daromad tuzilishi va bozorga kirish to‘siqlari
ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston sharoitida transport-ekspeditorlik modeli kichik
tadbirkorlik uchun nisbatan past kirish to‘sig‘iga ega, GSSA modeli esa o‘rta muddatli istiqbolda eng yuqori o‘sish
salohiyatiga ega
Библиографические ссылки
1. International Air Transport Association (IATA). Cargo Agency Program. — URL: https://www.iata.org/en/
services/cargo-agency-program/
2. Feng B., Li Y., Shen Z.-J. M. Air cargo operations: Literature review and comparison with practices //
Transportation Research Part C: Emerging Technologies. — 2015. — Vol. 56. — P. 263–280. — DOI:
10.1016/j.trc.2015.03.028.
3. Feng B., Jiang Z., Lai F. Robust approach for air cargo freight forwarder selection under disruption //
Annals of Operations Research. — 2020. — Vol. 291, No. 1–2. — P. 339–360. — DOI: 10.1007/s10479-
019-03330-y.
4. Kupfer F., Meersman H., Onghena E., Van de Voorde E. The underlying drivers and future development
of air cargo // Journal of Air Transport Management. — 2017. — Vol. 61. — P. 6–14. — DOI: 10.1016/j.
jairtraman.2016.07.002.
5. International Federation of Freight Forwarders Associations (FIATA). FIATA Updates Model Rules on
Freight Forwarding Services. — 3 October 2019. — URL: https://fiata.org/n/model-rules-on-freightforwarding-
services-update/
6. The International Air Cargo Association (TIACA). General Sales and Service Agents — A Vital Component
of Global Distribution. — URL: https://tiaca.org/general-sales-and-service-agents-a-vital-component-ofglobal-
distribution/
7. International Air Transport Association (IATA). Cargo Agent’s and European Air Cargo Program Handbooks.
— URL: https://www.iata.org/en/services/cargo-agency-program/cargo-agent-handbooks/
8. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (Ikkinchi qism): 1996-yil 29-avgust. 40-bob — “Transport
ekspeditsiyasi”, 726–731-moddalar. — URL: https://lex.uz/docs/-180552
9. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 9-avgustdagi O‘RQ-706-son “Transport to‘g‘risida”gi Qonuni. —
URL: https://lex.uz/docs/-5563039
10. International Air Transport Association (IATA). IATA Settlement Systems Service Provisions — Cargo. —
Geneva: International Air Transport Association, January 2021. — 108 p. — URL: https://www.iata.org/
contentassets/c34e0f10a40543b48ba0bec8adf5e98b/isssp-cargo-manual.pdf
11. International Air Transport Association (IATA). Cargo Accounts Settlement Systems — CASS. — URL:
https://www.iata.org/en/services/finance/cass/
12. International Federation of Freight Forwarders Associations (FIATA). Model Rules for Freight Forwarding
Services. — Geneva: FIATA, 2019 revision. — URL: https://fiata.org/n/model-rules-on-freight-forwardingservices-
update/
13. International Federation of Freight Forwarders Associations (FIATA). Guidance Note on the Terms and
Conditions of the FIATA Multimodal Transport Bill of Lading and Their Interaction with Standard Trading
Terms and Conditions. — URL: https://fiata.org/resources/ (murojaat sanasi: 08.07.2026).
14. International Federation of Freight Forwarders Associations (FIATA). FIATA Documents and Resources.
— URL: https://fiata.org/resources/
15. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 9-sentabrdagi 348-son “O‘zbekiston
Respublikasida transport-ekspeditorlik faoliyatini tartibga solishni takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarori.
Transport-ekspeditorlik korxonalari to‘g‘risidagi nizom va transport-ekspeditorlik xizmatlari ko‘rsatish
tartibi. — URL: https://lex.uz/docs/-362374
16. Zhong L. FIATA Standards: FIATA Documents and Applications. — CAREC Training on Supply Chain
Management, Logistics and FIATA Standards. — Tashkent, Uzbekistan, 19–23 August 2013. — URL:
https://www.carecprogram.org/uploads/Module-06-FIATA-Standards.pdf
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.